Garvi ગરવી ગુજરાત Gujarat

કોઇ પણ વ્યક્તિ માતૃભૂમિ છોડી વિદેશ વસવાટે જાય ત્યારે માતૃભાષાથી પણ કંઇક અંશે વિખૂટુ પડી જાય છે. આજ અંજપો તેને ભાષા અને ભૂમિ થકી કંઇક કરવા પ્રેરે છે અને પ્રેરણાસ્રોતનું પરિણામ છે - "પ્રભાતનાં પુષ્પો". ગુજરાતી ભાષામાં સર્વપ્રથમ શરૂ થયેલાં આ બ્લૉગને અવકાશની પળોમાં સીંચીને આજે પરિપકવ વૃક્ષ બનતા જોવાનો આનંદ દેશવિરહને ભુલાવવામાં મદદરૂપ થયો છે. - એસ વી

ફોર એસ વી - પ્રભાતનાં પુષ્પો ફેસબૂક પેજ

નવરાત્રિની રાસ રમઝટ
(click here for complete list)


ઇન્દુલાલ ગાંધી – રાતને આરે

આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.
એક અવાચક રાતને આરે,
તારોડિયા જ્યારે
આવી આવીને આળોટતા હેઠા –
ત્યારે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

એ વગડાઉ ભૂમિ મનમોહન
જમણી કોર મહા નદી હાંફતી –
ડાબી કોરે હતું તુલસીનું વન;
ઘેઘૂર વડલાની વડવાઈએ
હીંચકતા કદીએ ન ધરાતાં;
પાવાનાં ગીત જ્યાં લાગતાં મીઠાં –
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

ઊંડી નદી તણી ઊંચેરી ભેખડ
કાંઠે ઊભી હતી બોરડી બેવડ:
વચ્ચે ખેતરવા મારગ ઉજ્જડ,
ખાતાં ધરાઈને બોર ખારેકડી
પાકેલ હીરકચાં, કોઈ રાતાં
પંખીઓએ કર્યા હોય જે એઠાં –
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

ટોળે ટોળાં ભમતાં હરણાંનાં,
ડોલન-નૃત્ય તરુ-તરણાંનાં,
ગીતલલિત નદી-ઝરણાંનાં;
હસી હસી વનનેય હસાવતાં
એવાં આવળનાં ફૂલને છોડી
કાગળના ફૂલ સૂંઘવા બેઠાં,
જાગવું ભૂલીને ઊંઘવા બેઠાં-
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

         – ઇન્દુલાલ ગાંધી(Indulal Gandhi – raat ne aarae. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરીન્દ્ર દવે – આમ એવી શૂન્યતા છે કે


આમ એવી શૂન્યતા છે કે હવે રહેવાય નહીં ,
તારી યાદ આવે ને જીવી જાઉં તો કહેવાય નહીં.

આ અરીસાના બધા ટુકડા વીણો તો શું થશે ?
ત્યાં જે દેખાતો હતો ચહેરો હવે દેખાય નહીં.

હું તો અવળે માર્ગ ચાલુ છું હવે હાથે કરી,
તું ન ધારે ત્યાં સુધી તારા લગી પ્હોંચાય નહીં.

હું સુરાલયમાં તો મારા પાયને વાળી શક્યો,
કેવું આ કે હાથે પ્યાલો છે ને હોઠે જાય નહીં.

એથી તારા સાથનો મહિમા વધી જાતો હશે,
ચાલનારો હું,છતાં મારા સુધી પ્હોંચાય નહીં.

તું ભલે મઝધારનું તોફાન માનીને ઝૂઝે,
ને કિનારે નાવ પહોચી જાય તો કહેવાય નહીં.

          -હરીન્દ્ર દવે (Harindra Dave – Aam aavi shunyata chhe ke. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઉમાશંકર જોશી – શ્રાવણ હો !

શ્રાવણ હો !
અરધી વાટે તું રેલીશ મા !
મારી ભરી ભરી હેલ, છેડીશ મા !
અરધી વાટે તું રેલીશ મા !

ઝોલાં લે ઘન ગગનમાં, સરવર ઊછળે છોળ;
છાલક જરી તુજ લાગતાં હૈયું લે હિલ્લોળ.
અરધી વાટે…

આછાં છાયલ અંગનાં જોજે ના ભીંજાય,
કાચા રંગનો કંચવો રખે ને રેલ્યો જાય.
અરધી વાટે…

શ્રાવણ ! તારાં સરવડાં, મોરી અખિયન-ધાર;
તું વરસીને રહી જશે, એના બારો માસ નિતાર.
અરધી વાટે તું રેલીશ મા,
શ્રાવણ હો !

         – ઉમાશંકર જોશી (Umashankar Joshi. Shravan ho. Kavita in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘અદલ’ અરદેશર ફ. ખબરદાર – ગુણવંતી ગુજરાત

‘અદલ’ અરદેશર ફ.ખબરદાર/ 'adal' Ardeshar f. khabardar

ગુણવંતી ગુજરાત ! અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !
નમીએ નમીએ માત ! અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !
મોંઘેરા તુજ મણિમંડપમાં ઝૂકી રહ્યાં અમ શીશ :
માત મીઠી ! તુજ ચરણ પડીને માગીએ શુભ આશિષ !
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

મીઠી મનોહર વાડી આ તારી નંદનવન-શી અમોલ !
રસફૂલડાં વીણતાં વીણતાં ત્યાં કરીએ નિત્ય કલ્લોલ !
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

સંત મહંત અનંત વીરોની વહાલી અમારી માત !
જય જય કરવા તારી જગતમાં અર્પણ કરીએ જાત !
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

ઊંડા ઘોર અરણ્ય વિષે કે સુંદર ઉપવનમાંય;
દેશવિદેશ અહોનિશ અંતર એક જ તારી છાંય
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

સર સરિતા રસભર અમીઝરણાં રત્નાકર ભરપૂર;
પુણ્યભૂમિ ફળફૂલ ઝઝૂમી, માત ! રમે અમ ઉર !
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

હિન્દુ, મુસલમિન, પારસી, સર્વે માત ! અમે તુજ બાળ :
અંગ ઉમંગ ભરી નવરંગે કરીએ સેવા સહુ કાળ !
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

ઉર પ્રભાત સમાં અજવાળી ટાળી દે અંધાર !
એક સ્વરે સહુ ગગન ગજવતો કરીએ જયજયકાર
. અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

નમીએ નમીએ માત ! અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

          – ‘અદલ’ અરદેશર ફ.ખબરદાર (‘adal’ Ardeshar f. khabardar – Gunvanti Gujarat. Kavita / Poems, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર – કબર જેવું

સ્વત્વને હરપળ હણાતું જોઉં છું,
શ્વાસનું ખેતર લણાતું જોઉં છું.

જન્મનું ઝભલું હજુ પહેર્યું નથી,
ને કફન મારું વણાતું જોઉં છું.

ઘરતણો પાયો જ્યહીં ખોધ્યો હતો,
ત્યાં કબર જેવું ચણાતું જોઉં છું.

ઝંખનાની આ નદીના પૂરમાં,
લાશ જેવું શું તણાતું જોઉં છું.

સાવ બ્હેરી ઓડ થઈ ગઈ છે ત્વચા,
સ્પર્શવું તવ હણહણાતું જોઉં છું !

         – ‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર (‘Nirankush’ Karsandas Luhar – Kabar Jevu. Kavita, Shayari in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

નીતિન વડગામા – ઊઘડે છે

એક નાની બંધ બારી ઊઘડે છે,
આભની ઊંચી અટારી ઊઘડે છે.

આંખ જાણે પાંખ ફફડાવી રહી છે,
ને નજર પણ એકધારી ઊઘડે છે.

કેદ પરદામાં થયું છે એ જ જોવા,
જાત આખી કેમ તારી ઊઘડે છે?

રાત થાતાં ઊંઘની પીંછી ફરે છે,
એમ સપનાંની સવારી ઊઘડે છે.

સૂર્યનાં કૂણાં કિરણનો હાથ ઝાલી,
મ્હેકતી એ ફૂલકયારી ઊઘડે છે.

કોઇ સોનામહોર જેવાં ધણ વચાળે,
મૂળમાંથી માલધારી ઊઘડે છે!

એ જ સોનેરી સમયને સાદ દેવા,
યાદની પાલવકિનારી ઊઘડે છે.

          – નીતિન વડગામા (Nitin Vadgama – Ughadae chhe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઇન્દુલાલ ગાંધી – સ્વપ્નનગરની શેરીમાં


મારા સ્વપ્નનગરની શેરીમાં
એક રાધા રમવા આવી’તી
ના ગીત હતું, નહોતી બંસી,
તોય ઘરઘર ભમવા આવી’તી … મારા …

હજી જ્યાં એનાં ઝાંઝર ઠમક્યાં
ત્યાં તારક દીપક થૈ ટમક્યા
એક એક હૃદયમાં માધવનું
મંદિર સરજવા આવી’તી … મારા …

જ્યાં પડી પાનીઓ મસ્તાની
ત્યાં હસી ધૂળ રસ્તાની.
ઉજ્જડ રણમાં એ પીયૂષ વાદળી
થઈ વરસવા આવી’તી … મારા …

         – ઇન્દુલાલ ગાંધી(Indulal Gandhi – Sapn nagar ni Sheri ma. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

વેણીભાઇ પુરોહિત – હરિકીર્તનની હેલી

હરિકીર્તનની હેલી રે મનવા!
હરિકીર્તનની હેલી
ધ્યાનભજનની અરસપરસમાં જાગી તાલાવેલી
ધામધૂમ નર્તન-અર્ચનની સતત ધૂન મચેલી:
રે મનવા!
હરિકીર્તનની હેલી
મારા જીવનના ઉપવનમાં વિધવિધ પુષ્પિત વેલી
મારે મન તો હરિ છે ચંપો, હરિનું નામ ચમેલી:
રે મનવા!
હરિકીર્તનની હેલી
નયણાંમાંથી અગણિત ધારા નભમાં જઈ વરસેલી
કેવી અકલ અલૌકિક લીલા! કોઈએ નથી ઉકેલી:
રે મનવા!
હરિકીર્તનની હેલી

          -વેણીભાઇ પુરોહિત (Vanibhai Purohit – Hari kirtan ni heli. Bhajan/Arti in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અંજુમ ઉઝયાન્વી – સમજી લે આજ તું

જેવો છે એવો ઠીક છે, સમજી લે આજ તું,
એ હીરો કે અકીક છે, સમજી લે આજ તું !

આંસુનો બોજો આંખ ઉઠાવે છે ઉમ્રભર,
બચપણથી એ શ્રમિક છે, સમજી લે આજ તું !

ઓઢીને છાંયો વૃક્ષનો ઊંઘે છે ચેનથી,
મુફલિસ ખરો ધનિક છે, સમજી લે આજ તું !

આવે છે મનમાં દોડીને આવેગ હર ઘડી,
પરપોટા સૌ ક્ષણિક છે, સમજી લે આજ તું !

આંખોને છાંયે બેસવા આવી ચડે કદી,
શમણાં તો જગપથિક છે, સમજી લે આજ તું !

હૈયામાં ધરબી રાખજે ભીતરની ચીસને,
ચાહતની એ પ્રતીક છે, સમજી લે આજ તું !

‘અંજુમ’ ગઝલ તો બંદગીનું બીજું નામ છે,
શાયરથી રબ નજીક છે, સમજી લે આજ તું !

         -અંજુમ ઉઝયાન્વી(Anjum Ujyanvi. Samji ke aaj tu. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘ખામોશ’ મૌન બલોલી ચંદુભાઈ પટેલ – મેળવણ ના પગને

મેળવણના પગને ક્યાં ઝાંઝર હતું,
શાંત રીતે સૌનું રૂપાંતર હતું.

જાય તો પણ ના કશું ઓછું થતું,
‘ચાહવું’ એ તો અખેપાતર હતું.

કેમ એ અસ્વસ્થ થઈ ભટકયા કરે?
સ્વસ્થતામાં માપસર જીવતર હતું.

જોઈ એને નડતરો આઘાં હટે,
પણ પડેલો પથ કહે, નીંભર હતું.

આમ ના આહ્લાદ પડખું ફેરવે,
કોઈ મારામાં અવર અકસર હતું.

લીન ગુપચુપ દૂર ઝગમગતી હતી,
કોક મંડલ નભનું ધરતી પર હતું.

રૂબરૂમાં આંખ ખૂલે ને મીંચે,
ભીતરે કેવળ બધું સુંદર હતું.

શી રીતે ‘ખામોશ’ની ઓળખ મળે,
એકલું અંધારું એના પર હતું !

         – ‘ખામોશ’ મૌન બલોલી ચંદુભાઈ પટેલ (‘Khamosh’ Maun Bloli ChanduBhai Patel – malav na paag ne. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હીરાભાઇ ઠક્કર – કર્મનો સિધાંત

Shri Hirabhai Thakkar (1918-2001) was an eminent preacher and author who devoted his life to the study of Vedic philosophy.

Click the links:
– for Gujarati version of his classic work – Karma No Siddhanta (Theory of Karma).
– for English version

To listen to Shri Hirabhai Thakkar’s talk click the Play button below:

(Hirabhai Thakkar. – Karma No Siddhanta / Theory of Karma. Vicharo in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

સુરેશ દલાલ – મારું પણ ત્યાં નામ લખી દઉં


ફૂલપાંદડી જેવી કોમળ
મત્ત પવનની આંગળીએથી
લાવ, નદીના પટ પર તારું નામ લખી દઉં!

અધીર થઈને કશુંક કહેવા
ઊડવા માટે આતુર એવા
પંખીની બે પાંખ સમા તવ હોઠ જરા જ્યાં ફરકે …
ત્યાં તો જો –
આ વ્હેતા ચાલ્યા અક્ષરમાં શો
તરંગની લયલીલાનો કલશોર મદીલો ધબકે …

વક્ષ ઉપરથી
સરી પડેલા છેડાને તું સરખો કરતાં
ઢળી પાંપણે ઊંચે જોતી
ત્યારે તારી માછલીઓની
મસ્તી શી બેફામ…
લાવ, નદીના તટ પર ઠામેઠામ લખી લઉં

તવ મેંદીરંગ્યા હાથ,
લાવને, મારું પણ ત્યાં નામ લખી દઉં!

(જન્મ : 11 અૉક્ટોબર 1932 – અવસાન : 10 અૉગસ્ટ 2012)

          – સુરેશ દલાલ (Suresh Dalal. – Maru pun tya naam lakhi dav. Kaivta in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અંજુમ ઉઝયાન્વી – ફકીરા

ઘણીવાર એવું બને છે ફકીરા,
મને આરસી પણ છળે છે ફકીરા !

કદી શીત છાંયો, કદી ધોમ તડકો,
ઘણા વેશ તું પણ ધરે છે ફકીરા !

નહીં ચાતરે પંથ જળની તરંગો,
સદા પાઠ સાચો ભણે છે ફકીરા !

મળી જાય પીવા ફકીરોની તૃષા,
પછી રંગ પાકો ચડે છે ફકીરા !

સમય પી ગયો લીલી જાહોજલાલી,
બધા ઝાડ મનમાં રડે છે ફકીરા !

ઝગારો થયો છે ફરી પથ્થરોમાં,
હજી કોઈ આડો ફરે છે ફકીરા !

ગઝલ છેક ઊંચા ગગનથી પધારી,
બધા સૂફી, સંતો કહે છે ફકીરા !

લખો નામ અંજુમ એનું અદબથી,
હવા પર હકુમત કરે છે ફકીરા !

         -અંજુમ ઉઝયાન્વી(Anjum Ujyanvi. Fakira Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ભરત વિંઝુડા – કમરામાં હશે

જેટલા મચ્છર આ કમરામાં હશે
એટલા ઇશ્વર આ કમરામાં હશે !

તોડવી ચારે ય દીવાલો પડે
કેટલા પથ્થર આ કમરામાં હશે !

મેં તમોને બહાર પણ જોયાં હતાં
કોણ તો અંદર આ કમરામાં હશે !

પ્રશ્ન પારાવાર છે થોભો જરા
એક બે ઉત્તર આ કમરામાં હશે !

હોય છે જેઓ અમર તે અહીં નથી
જે હશે નશ્વર આ કમરામાં હશે !

એક કમરામાં જ આખું વિશ્વ છે
ક્યાંક મારું ઘર આ કમરામાં હશે !

(જન્મ : 22 જુલાઈ 1956)

          – ભરત વિંઝુડા (Bharat Vinzuda. Kamara Ma hashe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘કલાપી’ સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલ – એક ઈચ્છા


પડ્યા જખમ સૌ સહ્યા, સહીશ હું હજુયે બહુ,
ગણ્યા નવ કદી, ગણું નવ કદી, પડે છો હજુ;
અપાર પડશે અને જિગર હાય ! આળું થયું,
કઠિન ન બનો છતાં હૃદય એ જ ઈચ્છું, પ્રભુ !

પડી વીજળી તે પડી સુખથી છો, બળું છું સુખે,
અનન્ત ભભૂકા દહે, દહો, ગળું છું સુખે !
ન દાહ વસમો કદી, જિગર બૂમ ના પાડતું,
કઠિન બનજો નહીં હૃદય, એ જ ઈચ્છું પ્રભુ !

બહુય રસ છે મને, હૃદય છે હજુ તો, અહો !
અરે ! હૃદય જો ગયું, રસ ગયો પછી તો બધો;
ભલે મૃદુ રહી સહી જખમ છેક ચૂરો થતું,
કઠિન ન બનો કદી હૃદય એ જ ઈચ્છું, પ્રભુ !

      – ‘કલાપી’ સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલ (Kalapi – Ek Iccha. Kavita / Poems, Lok Shaitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :