ફોર એસ વી -પ્રભાતનાં પુષ્પો

(ભાગ – ૩ ) (ભાગ – ૨ , ભાગ – ૧ )

ભલેને મૌન હો પણ હોઠ જો મલકાઇ જાયે છે તો સમજાવ્યા વિના અમને બધું સમજાઇ જાયે છે.

મૌન ક્યારેક અર્થપૂર્ણ હોય છે તો ક્યારેક અનર્થ પણ સરજે છે. ક્યારે ભ્રમ ઊભા કરે છે અને ભ્રમિત પણ કરી શકે છે. પ્રેમની વાતમાં મૌનનું મહત્ત્વ શૂન્યભાઇ વગર આવી સરસ રીતે કોણ બીજું સમજાવી શકે ? શૂન્યનો શેર છે :

પ્રેમ ઇર્ષાથી પર કયાંય હોતો નથી
શબ્દથી વાત કેરું વતેસર થશે
હોઠ સીવીને ચુપચાપ જોતા રહો
મૌન પેદા કરે છે ભરમ કેટલા

માણસ મૂંગો બેઠો હોય ત્યારે પણ મન તો હજારો વિચારોમાં આળોટતું રહે છે એટલે રાજેન્દ્ર શુક્લે કહ્યું છે કદાચ ઓગળે તો એ મૌનથી જ ઓગળે. શબ્દનું તો કોઇ ગજું નથી કે મનને વશમાં રાખી શકે :

ઓગળે તો મૌનથી એ ઓગળે ઝળહળ થેતું,
શબ્દનું એની કનૈ કૈં ક્યાં ઊપજતું હોય છે !

         - રમેશ પુરોહિત(Ramesh Purohit- Maun. Vicharo in Gujarati. Literature and art site)

(ભાગ – ૨ ) (ભાગ – ૧ )

ભલેને મૌન હો પણ હોઠ જો મલકાઇ જાયે છે તો સમજાવ્યા વિના અમને બધું સમજાઇ જાયે છે.

એક ન સમજાય એવી ઘૂટન, લોહીમાં ટોળે વળતી તડપન, રોમરોમમાંથી નીતરતી અવાચક શબ્દની ચિનગારીઓ, હૈયાંના તારેતારને ધ્રુજાવી દેતી એકલતા અને મનગમતી સાંજે આવી પડતી અણગમતી વિરહરજની એને તેના અભિશાપને આશીર્વાદમાં ફેરવી નાખે એવા શાંત મૌનની ક્ષણો જો નીપજે તો મૌન સાર્થક બને છે. શબ્દને મૌનમાં થીજાવી દેવાની વાત છે. પ્રફુલ્લ પંડયાનો ચોટદાર શેર:

થીજી ગયો’તો શબ્દ પછીથી જે મૌનમાં
ધારીને શબ્દદેહ ફરી ઓગળ્યો નહીં

શબ્દોથી વછૂટેલું મૌન આંખોથી વ્યક્ત થઇ શકે છે એટલે આદિલ શિખર અને તળેટીની સીમાઓ દોરે છે:

તમે શબ્દોથી જેને દૂર રાખ્યું
હવે આંખોથી છલકાઇ રહ્યું છે
તમે જેને શિખરનું મૌન સમજ્યા
તળેટીમાં તે પડઘાઇ રહ્યું છે.

         - રમેશ પુરોહિત(Ramesh Purohit- Maun. Vicharo in Gujarati. Literature and art site)

(ભાગ – ૧ )

ભલેને મૌન હો પણ હોઠ જો મલકાઇ જાયે છે તો સમજાવ્યા વિના અમને બધું સમજાઇ જાયે છે.

વાતચીતમાં, વાચવામાં, વિચાર વ્યક્ત કરવામાં, વિવેચનમાં અને સર્જનમાં શબ્દોની જરૂર પડે છે. મૌનમાં શબ્દોની જરૂર નથી પડતી. વિચાર અશબ્દ થઇ જાય, મન તેના મનોતંત્રને ઢબૂરી દે અને વાચા નિ:શબ્દ બને અને અંતરમાં કશુંક અવ્યક્ત બને તો મૌનનો અર્થ સરે. મૌન જેવું અર્થપૂર્ણ કશુંય નથી. સંસ્ક્રુતમાં કહેવાયું છે કે “મૌનમ સવાર્થ સાધ્નમ”. જેની સીમા ન હોય એવા નાદબ્રહ્મનો સૂર મળે તો શબ્દોની સંગત છોડવાનું હરીન્દ્ર દવે એ એટલે જ કહ્યું હશે.

શબ્દોની સંગત દઉં છોડી મારા સાધુ
મને આપો એક અનહદનો સૂર
એક વાર ઓરેથી સંભળાવો,
દૂર દૂર વાગે છે ક્યારના નૂપુર

મૌન વાચાળ હોય છે, મૌન માર્મિક અને મારકણું હોય છે. મૌન સાધીને ચૂપ બેસી રહેનારાઓ અને મૌનની સાધના કરનારાઓ વચ્ચે ફરક છે. બે પ્રિયજનો વચ્ચે કયારેક મૌનની દીવાલ હોય છે તો ક્યારેક મૂંગી સંમતિ હોય છે. મૌનનો ભાર લાગે કે મૌન મીંઢું બને ત્યારે હરીન્દ્ર દવેના આબે શેર યાદ જરૂર આવે:

વાતાવરણમાં ભાર છે મિત્રોના મૌનનો
હું શું કહી ગયો છું, મને ખ્યાલ પણ નથી
મારા ઉદાસ દિલમાં વળે છે ફરી કરાર
પાછું તમારા મૌનમાં સાંત્વન ભળ્યું હશે

         - રમેશ પુરોહિત(Ramesh Purohit- Maun. Vicharo in Gujarati. Literature and art site)

સતત ભટકું – પૂછું ને શોધું છું ઘર જેનું વરસોથી
લખેલું એનું ઠેકાણું છે મારી બંધ મુઠઠીમાં -
હું ઘેરૈયો છું, રસ્તો રોકી આડો રંગ લઇ ઊભો,
ગુલાલે ગૂંજતું ગાણું છે મારી બંધ મુઠઠીમાં.

         - મનોજ ખંડેરિયા (Manoj Khanderiya. Muthi Ma- Vicharo in Gujarati. Literature and art site)