Category: બાલ ગીતો (bal geeto)

બાલ ગીતો (bal geeto)

ઝવેરચંદ મેઘાણી – ભાઇ

ઝવેરચંદ મેઘાણી / Zaverchand Meghani
…હાલ્ય વાલ્ય ને હુવા,
લાડવા લાવે રે ભાઇના ફુવા ;
ફુવાના શા છે ફોક,
લાડવા લાવશે ગામનાં લોક ;

લોકની શી પેર,
લાડવા કરશું આપણે ઘેર ;
ઘરમાં નથી ઘી ને ગોળ,
લાડવા કરશું રે પોર ;
પોરનાં ટાણાં વયાં જાય –
ત્યાં તો ભાઇ રે મોટો થાય !…

ભાઇને ઘેરે ગાડી ને ઘોડાં,
ઘોડાંની પડઘી વાગે,
ભાઇ મારો નીંદરમાંથી જાગે ;
ઘોડાં ખાશે રે ગોળ,
ભાઇને ઘેર હાથીની રે જોડ !…

ભાઇ ભાઇ હું રે કરું,
ભાઇ વાંસે ભૂલી ફરું ;
ભાઇને કોઇએ દીઠો,
ફૂલની વાડમાં જઇ પેઠો ;
ફૂલની વાડી વેડાવો,
ભાઇને ઘેરે રે તેડાવો !…

          – ઝવેરચંદ મેઘાણી (Zaverchand Meghani – Bhai. Halardu, lok sahitya,bal geeto in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

લોક સાહિત્ય – ભઈલો મારો ડાહ્યો

હાલા રે વાલા મારા ભઈલાને
હાં…હાં…હાં…હાં

ભઈલો મારો ડાહ્યો
પાટલે બેસી નાહ્યો
પાટલો ગયો ખસી
ભઈલો પડ્યો હસી
હાલા રે વાલા મારા ભઈલાને
હાં…હાં…હાં…હાં

ભાઈ મારો છે સાગનો સોટો
આવતી વહુનો ચોટલો મોટો
ભાઈ મારો છે વણઝારો
એને શેર સોનું લઈ શણગારો
હાલા રે વાલા મારા ભઈલાને
હાં…હાં…હાં…હાં

હાલા રે વાલા મારી બેનડીને
હાં…હાં…હાં…હાં

બેની મારી છે ડાહી
પાટલે બેસીને નાહી
પાટલો ગયો ખસી
બેની પડી હસી
હાલા રે વાલા મારી બેનડીને
હાં…હાં…હાં…હાં

બેની મારી છે લાડકી
લાવો સાકર ઘીની વાડકી
ખાશે સાકર ઘી મારી બેની
ચાટશે વાડકી મિયાંઉમીની
હાલા રે વાલા મારી બેનડીને
હાં…હાં…હાં…હાં

અવિનાશ વ્યાસ – કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝુલાવે પીપળી


કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝુલાવે પીપળી
ભાઇની બેની લાડકીને ભઇલો ઝુલાવે ડાળખી…

લીંબડીની આજ ડાળ ઝુલાવે, લીંબોળી ઝોલા ખાય,
હીંચકો નાનો બેનનો એવો, આમ ઝુલણ્યો જાય,
લીંલુડી લીંબડી હેઠે, બેનીબા હિંચકે હીંચે……….કોણ…

એ પંખીડા, પંખીડા, ઓરા આવો એ પંખીડા,
બેની મારી હીંચકે હીંચે, ડાળીઓ તું ઝુલાવ,
પંખીડા ડાળીએ બેસો, પોપટજી પ્રેમથી હીંચો……કોણ…

આજ હીંચોડુ બેનડી, તારા હેત કહ્યા ના જાય,
મીઠડો વાયુ આજ બેની તારા હીંચકે બેસી જાય
કોયલ ને મોરલા બોલે, બેની નો હીંચકો ડોલે…..

કોણ હલાવે લીંબડી ને કોણ ઝુલાવે પીપળી
ભાઇની બેની લાડકીને ભઇલો ઝુલાવે … બેનડી જુલે …ભઇલો ઝુલાવે ડાળખી.

          – અવિનાશ વ્યાસ (Avinash Vyas. Kon halavae limbdi. Lok Sahitya, Balgeet in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઝવેરચંદ મેઘાણી – શિવાજીનું હાલરડું

ઝવેરચંદ મેઘાણી / Zaverchand Meghani
આભમાં ઉગેલ ચાંદલો ને જીજીબાઈને આવ્યા બાળ
બાળુડા ને માત હિંચોળે
ઘણણણ ડુંગરા બોલે !
શિવાજીને નીંદરૂ ના’વે,
માતા જીજીબાઈ ઝૂલાવે.

પેટમાં પોઢીને સાંભળેલી બાળે રામ લખમણની વાત
માતાજીને મુખ જે દી થી,
ઊડી એની ઉંઘ તે દી થી…. શિવાજીને ….

પોઢજો રે મારા બાળ ! પોઢી લેજો પેટ ભરીને આજ
કાલે કાળા જુધ્ધ ખેલાશે
સુવાટાણું ક્યાંય ન રે’શે…. શિવાજીને ….

ધાવજો રે, મારા પેટ ! ધાવી લેજો ખૂબ ધ્રપીને આજ
રેશે નહીં રણ ઘેલુડા
ખાવા મુઠ્ઠી ધાનની વેળા …. શિવાજીને ….

પેરી ઓઢી લેજો પાતળા રે ! પીળા – લાલ પીરોજી ચીર
કાયા તારી લોહીમાં ના’શે
ઢાંકણ તે દી’ ઢાલનું થાશે …. શિવાજીને ….

ઘૂઘરા, ધાવણી પોપટ લાકડી ફેરવી લેજો આજ
તે દી તો હાથ રે’વાની
રાતી બંબોળ ભવાની …. શિવાજીને ….

લાલ કંકુ કેરા ચાંદલાને ભાલે તાણજો કેસર આડપ
તે દી તો સિંદોરિયા થાપા
છાતી માથે ઝીલવા, બાપા…. શિવાજીને ….

આજ માતા ચોડે ચૂમીયું રે ! બાળા ઝીલજો બેવડ ગાલ,
તે દી તારા મોઢડા માથે
ઘુંવાધાર તોપ મંડાશે. શિવાજીને ….

આજ માતાજીની ગોદમાં રે, તુંને હુંફ આવે આઠે પોર,
તે દી કાળી મેઘલી રાતે
વાયુ ટાઢા મોતના વાશે …. શિવાજીને ….

આજ માતા દેતી પાથરી રે કૂણાં ફૂલડા કેરી સેજ
તે દી તારી વીર પથારી
પાથરશે વીશ ભુજાળી …. શિવાજીને ….

આજ માતાજીને ખોબલે રે, તારા માથડાં ઝોલે જાય
તે દી તારે શિર ઓશીકાં
મેલાશે તીર બંધૂકા …. શિવાજીને ….

સૂઇ લેજે મારા કેસરી રે ! તારી હિંદવાણું જોવે વાટ
જાગી વે’લો આવ બાલુડા
માને હાથ ભેટ બાંધવા …. શિવાજીને ….

જાગી વે’લો આવજે વીરા
ટીલું માના લોહીનું લેવા.
શિવાજીને નીંદરૂ ના’વે
માતા જીજીબાઇ ઝૂલાવે.
બાળુડાને માત હિંચોળે, ઘણણણ ડુંગરા બોલે !

          – ઝવેરચંદ મેઘાણી (Zaverchand Meghani – Shivaji nu halardu. Halardu, lok sahitya,bal geeto, Kavita / Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

દલપતરામ – ચોમાસું

ચોમાસું તો ખાસું ખૂબ, દીસે દુનિયા ડૂબાડૂબ;
લોક ઉચ્ચારે રાગ મલાર, – ખેતર વાવે ખેતીકાર.
ચંપા ચમેલી જૂઈ જાય, ફૂલ ગુલાબ ભલા ફુલાય;
છત્રી ચોમાસે સુખ માટ, ચાખડીઓ હીંડોળાખાટ.

          – દલપતરામ (Dalpatram – Chomasu. Kavita, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

દલપતરામ – અંધેરી નગરી


પૂરી એક અંધેરી ને ગંડુ રાજા,
ટકે શેર ભાજી ને ટકે શેર ખાજાં;
બધી ચીજ વેચાય ત્યાં ભાવ એકે,
કદી સારી બૂરી ન વેચે વિવેકે.

ત્યાં જઈ ચઢ્યા બે ગુરુ એક ચેલો,
ગયો ગામમાં માગવા શિષ્ય પેલો;
લીધી સુખડી હાટથી આપી આટો,
ગુરુ પાસ જઈને કહે, “ખૂબ ખાટ્યો.”

ગુરુજી કહે, “રાત રહેવું ન આંહી,
સહુ એક ભાવે ખપે ચીજ જ્યાંહી;
હશે ચોરને શાહનો ન્યાય એકે,
નહી હોય શિક્ષા ગુનાની વિવેકે.

ન એ વસ્તીમાં એક વાસો વસીજે,
ચલો સદ્ય ચેલા જવું ગામ બીજે.”
કહે શિષ્ય, “ખાવા પીવા ખૂબ આંહી,
તજી તેહ હું તો ન આવીશ ક્યાંહી.”

ગુરુએ બહુ બોધ દીધો જ ખાસો,
“નહીં યોગ્ય આંહી રહ્યે રાતવાસો.”
ન માની કશી વાત તે શિષ્ય જયારે,
ગુરુજી તજીને ગયા ગામ ત્યારે.

રહ્યા શિષ્યજી તો ત્યહાં દિન ઝાઝા,
બહુ ખાઈપીને થયા ખૂબ તાજા;
પછીથી થયા તેહના હાલ કેવા,
કહું છું હવે હું સુણો સદ્ય તેવા.

તસ્કર ખાતર પાડવા, ગયા વણિકને દ્ધાર;
તહાં ભીત તૂટી પડી, ચોર દબાયા ચાર.
માત પ્રભાતે ચોરની, ગઈ નૃપને ફરિયાદ;
શૂળી ઠરાવી શેઠને, ડોશીની સૂણી દાદ.

“એવુ ઘર કેવું ચણ્યું, ખૂન થયાં તે ઠાર;
રાતે ખાતર ખોદતાં, ચોર દબાયા ચાર.”
વણિક કહે, “કડિયા તણો એમાં વાંક અપાર;
ખરેખરી એમાં નથી, મારો ખોડ લગાર.”

કડિયાને શૂળી ઠરી, વણિક બચ્યો તે વાર;
ચૂકે ગારો કરનારની, કડિયે કરી ઉચ્ચાર.
ગારો કરનાર કહે, “પાણી થયું વિશેષ;
એ તો ચૂક પખાલીની, મારી ચૂક ન લેશ”

પુરપતી કહે પખલીને, “જો તું શૂળીએ જાય,
આજ પછી આ ગામમાં, એવા ગુના ન થાય.”
“મુલ્લાં નીસર્યા મારગે, મેં જોયુ તે દિશ;
પાણી અધિક તેથી પડ્યું, રાજા છાંડો રીસ.”

મુલ્લાંજીને મારવા, કરી એવો નિરધાર;
શૂળી પાસે લઈ ગયા, મુલ્લાંને તે વાર.
ફળ જાડું શૂળી તણું, મુલ્લાં પાતળે અંગ;
એવી હકીકત ચાકરે, જઈ કહી ભૂપ પ્રસંગ.

ભૂપ કહે, “શું હરઘડી આવી પૂછો કોઈ;
શોધી ચઢાવો શૂળીએ, જાડા નરને જોઈ.”
જોતાં જોતાં એ જડ્યો, જોગી જાડે અંગ;
બહુ દિન ખાઈને બન્યો, રાતે માતે રંગ

શિષ્ય મુદત માગી ગયો ગુરુ પાસે પસ્તાય;
ગુરુએ આવી ઉગારિયો, અદભૂત કરી ઉપાય.
જોગી શૂળી પાસ જઈ કહે, “ભૂપ સુણ કાન,
આ અવસર શૂળીએ ચઢે, વેગે મળે વિમાન.”

ચેલો બોલ્યો, “હું ચઢું” ને ગુરુ કહે, “હું આપ;”
અધિપતિ કહે, “ચઢીએ અમો, પૂરણ મળે પ્રતાપ.”
ગુરુ ચેલાને ગામથી, પહોંચાડ્યા ગાઉ પાંચ;
રાજા શૂળી પર રહ્યો, અંગે વેઠી આંચ.

જહાં ભણેલ ન ભૂપતિ, નીપજે એવો ન્યાય;
દેશસુધારાની તહાં, આશા શી રખાય ?

          – દલપતરામ (Dalpatram – Andheri Nagari ne gandu raja. Kavita, Baal geet, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘સુન્દરમ્’ ત્રિભોવનદાસ લુહાર – રંગ રંગ વાદળિયાં

'સુંદરમ' ત્રિભોવનદાસ લુહાર / 'Sundaram' Tribhuvandas Luhar
હાં રે અમે ગ્યાં’તાં, હો રંગના ઓવારે, કે તેજના ફુવારે
અનંતને આરે, કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે ઊડ્યાં; હો મોરલાના ગાણે, કે વાયરાના વહાણે
આશાના સુકાને, કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે થંભ્યાં, હો મહેલના મિનારે,પંખીના ઉતારે
ડુંગરાની ધારે,કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે નાહ્યાં, હો રંગના ઓવારે,કે તેજના ફુવારે
કુંકુમના ક્યારે,કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે પોઢ્યાં, છલકતી છોળે, દરિયાને હિંડોળે
ગગનને ગોળે, કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે જાગ્યાં, ગુલાલ ભરી ગાલે,ચંદન ધરી ભાલે
રંગાયાં ગુલાલે,કે રંગ રંગ વાદળિયાં

હાં રે અમે નાચ્યાં, તારાના તરંગે, રઢિયાળા રંગે
આનંદના અભંગે, કે રંગ રંગ વાદળિયા

હાં રે અમે આવ્યાં, હો રંગ રંગ અંગે,અનંત રૂપરંગે
તમારે ઉછંગે,કે રંગ રંગ વાદળિયાં

          – ‘સુંદરમ’ ત્રિભોવનદાસ લુહાર

અન્ય રચનાઓ

  • ‘સુંદરમ’ ત્રિભોવનદાસ લુહાર – ઝાંઝરણું
  • ‘સુંદરમ’ ત્રિભોવનદાસ લુહાર – સૌંદર્ય
  • (‘Sundaram’ Tribhuvandas Luhar – rang rang vadaiya. Lok Sahitya, Bal geeto in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    પ્રીતમ – હરિનો મારગ

    હરિનો મારગ છે શૂરાનો, નહિ કાયરનું કામ જોને;
    પરથમ પહેલું મસ્તક મૂકી, વળતા લેવું નામ જોને

    સુત વિત્ત દારા શીશ સમરપે, તે પામે રસ પીવા જોને;
    સિંધુ મધ્યે મોતી લેવા, માંહી પડ્યા મરજીવા જોને

    મરણ આંગમે તે ભરે મૂઠી, દિલની દુગ્ધા વામે જોને;
    તીરે ઊભા જુએ તમાસો, તે કોડી નવ પામે જોને

    પ્રેમપંથ પાવકની જ્વાળા, ભાળી પાછા ભાગે જોને;
    માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે, દેખનહારા દાઝે જોને

    માથા સાટે મોંઘી વસ્તુ, સાંપડવી નહિ સહેલ જોને;
    મહાપદ પામ્યા તે મરજીવા, મૂકી મનનો મેલ જોને

    રામ-અમલમાં રાતામાતા પૂરા પ્રેમી પરખે જોને;
    પ્રીતમના સ્વામીની લીલા, તે રજનિ-દન નરખે જોને

              – પ્રીતમ
    (Pritam – Hari no marag. Lok Sahitya, Prabhatiya, Poems in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    નરસિંહ મહેતા – જળકમળ છાડી જાને

    જળકમળ છાડી જાને બાળા, સ્વામી અમારો જાગશે
    જાગશે તને મારશે મને બાળ હત્યા લાગશે…

    કહે રે બાળક તું મારગ ભુલ્યો, કે તારા વેરીએ વળાવીઓ
    નિશ્ચલ તારો કાળ ખુટ્યો, અહીંયા તે શીદ આવીઓ…

    નથી નાગણ હું મારગ ભુલ્યો, નથી મારા વેરીએ વળાવીઓ,
    મથુરા નગરીમાં જુગટુ રમતા નાગનું શીશ હું હારીઓ…

    રંગે રૂડો રૂપે પુરો દિસંત કોડિલો કોડામણો,
    તારી માતાએ કેટલા જનમ્યાં તેમાં તું અળખામણો…

    મારી માતાએ બે જનમ્યાં તેમાં હું નટવર નાનેલો
    જગાડ તારા નાગને મારૂં નામ કૃષ્ણ કાનુડો…

    લાખ સવાનો મારો હાર આપું, આપું તુજને દોરીઓ,
    એટલું મારા નાગથી છાનું આપું તુજને ચોરીઓ…

    શું કરું નાગણ હાર તારો, શું કરું તારો દોરીઓ,
    શાને કાજે નાગણ તારે કરવી ઘરમાં ચોરીઓ…

    ચરણ ચાંપી મૂછ મરડી, નાગણે નાગ જગાડિયો,
    ઉઠોને બળવંત કોઇ, બારણે બાળક આવીયો…

    બેઉ બળિયા બાથે વળગ્યાં, કૃષ્ણે કાળીનાગ નાથિયો,
    સહસ્ત્ર ફેણ ફુંફવે, જેમ ગગન ગાજે હાથિયો…

    નાગણ સૌ વિલાપ કરે જે, નાગને બહું દુઃખ આપશે,
    મથુરાનગરીમાં લઇ જશે, પછી નાગનું શીશ કાપશે…

    બેઉ કર જોડી વિનવે સ્વામી ! મુકો અમારા કંથને,
    અમે અપરાધી કાંઇ ન સમજ્યાં, ન ઓળખ્યાં ભગવંતને…

    થાળ ભરીને નાગણી સર્વે મોતીડે, શ્રીકૃષ્ણ વધાવિયો,
    નરસૈંયાના નાથ પાસેથી, નાગણે નાગ છોડાવીયો…

          -નરસિંહ મહેતા (Narsi Mehta – Jalkamal chaandi jane. Kavita /Poems, Lok Sahitya, Bal geet in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    રૂપચંદ ગરાસિયા – રમતો-ભમતો, હસતો-ગાતો દરિયો

    તારો દરિયો, મારો દરિયો, મીઠાં કરતાં ખારો દરિયો,
    વહાણો હારે, દોડે દરિયો, દેશ-વિદેશને જોડે દરિયો,
    માછીને મન જાળ છે દરિયો, માછલીઓનો પ્રાણ છે દરિયો,
    પૂનમ-અમાસે જાગે દરિયો, આભને અડતો જાણે દરિયો,
    હસતો-કૂદતો-ગાતો દરિયો, રાત-દિવસ લહેરાતો દરિયો,
    વાઘણ જેવો ગર્જતો દરિયો, નવતોફાનો સર્જતો દરિયો,
    રમતો દરિયો, ભમતો દરિયો, માનવમનને ગમતો દરિયો.

              – રૂપચંદ ગરાસિયા(Roopchand Garasiya. ramtoe-bhamtoe, hastoe-gaatoe dariyo. Kavita, Bal geet in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    અવિનાશ વ્યાસ – ચરર ચરર

    ચકડોળ / roller coaster

    ચરર ચરર મારું ચકડોળ ચાલે,
    ચાકડૂચું ચીંચીં ચાકડૂચું ચીંચીં તાલે,
    આજે રોકડા ને ઉધાર કાલે. ચરર ચરર ૦

    ઓ લાલ ફેંટાવાળા ! ઓ સોમાભાઇના સાળા !
    ઓ કરસનકાકા કાળા ! ઓ ભૂરી બંડીવાળા !
    મારું ચકડોળ કાલે, ચાકડૂચું ચીંચીં, ચાકડૂચું ચીંચીં. ચરર ચરર ૦

    અધ્ધર પધ્ધર, હવામાં સધ્ધર, એનો હીંચકો હાલે,
    નાનાં મોટાં, સારાં ખોટાં, બેસી અંદર મ્હાલે;
    અરે બે પૈસામાં બબલો જોને આસમાનમાં ભાળે.
    ચાકડૂચું ચીંચીં તાલે. ચરર ચરર ૦

    ચકડોળ ચઢે, ઊંચે નીચે, જીવતર એવું ચડતું પડતું,
    ઘડીમાં ઉપર… ઘડીમાં નીચે… ભાગ્ય એવું સૌનું ફરતું;
    દુ:ખ ભૂલીને સુખથી ઝૂલો નસીબની ઘટમાળે,
    ચાકડૂચું ચીંચીં, ચાકડૂચું ચીંચીં ચાલે,
    આજે રોકડા ને ઉધાર કાલે ચરર. ચરર ચરર ૦

              – અવિનાશ વ્યાસ (Avinash Vyas. Chakdol. Lok Sahitya, Bal geet, Kavita in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    અવિનાશ વ્યાસ – છુક છુક ગાડી

    ગાડી / Train

    પાટા ઉપર ગાડી
    દોડે દોટો કાઢી,
    વાંકીચૂકી ઊભી આડી,
    છુક છુક છુક છુક.

    જંગલ આવે, ઝાડી આવે,
    નદી ઝરણાંનાં નીર કુદાવે;
    કાળી કાળી ચીસો પાડી,
    મોટા ડુંગર ફાડી –
    વાંકીચૂકી ઊભી આડી,
    છુક છુક છુક છુક.

    મુંબઇ આવેમ, વડોદરું
    સુરત આવે, ગોધરું;
    મમ્માજી મુંબઇ આવે,
    પપ્પાજી ટપાલ લાવે;
    પાટા ઉપર ગાડી …

              – અવિનાશ વ્યાસ (Avinash Vyas. Paata upar gadi Lok Sahitya, Bal geet in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    લોક સાહિત્ય -દીવાળી

    દીવાળી / Diwali

    દીવાળીના દિવસોમાં,
    ઘર ઘર દીવા થાય.
    ફટાકડા ફટ ફટ ફૂટે,
    બાળક મન હરખાય .

    (Diwali na diwaso ma. Lok Sahitya, Bal geeto in Gujarati. Literature and art site)

    ત્રિભુવનભાઈ ગૌરીશંકર વ્યાસ – વાજાં

    વાગે વરઘોડાનાં વાજાં ચાલો જોવાને જઇએ !
    સૂરીલી શરણાઇ બોલે જાણે કોયલ કૂકે,
    ઢબક ધ્રિબાંગ ઢબક ધ્રિબાંગ ઢોલ જુઓ ઢૂબકે ! … ચાલો.
    પડઘમ ને રમઢોલ સાથે કડકડ કડકડ ધોમ,
    મીઠા મીઠા પાવા એના પી પી પી પી પોમ ! … ચાલો.
    નગારચીની નોબત ગગડે કડાંગ ધિનકીટ ધા,
    સૂર ઊંચા સંભળાયે એની પિપૂડીના તીખા … ચાલો.

              – ત્રિભુવનભાઈ ગૌરીશંકર વ્યાસ (Tribhuvanbhai Vyas- Vaaja Poems in Gujarati. Literature and art site)

    Tags :

    લોક સાહિત્ય – હાથી

    હાથી / Haathi

    હાથીભાઇ તો
    જાડા
    લાગે મોટા
    પાડા
    આગળ ઝૂલે
    લાંબી સૂંઢ…
    પાછળ લટકે
    ટૂંકી પૂંછ …

             – લોક સાહિત્ય(Lok Sahitya – Ame ramakda. Bal geet, Poems in Gujarati. Literature and art site)