Category: ગઝલ (ghazal)

ગઝલ (ghazal)

હરદ્વાર ગોસ્વામી – દીપુ

દીપુ-અષ્ટક • હરદ્વાર ગોસ્વામી

દીપુ તારા નામથી, દીવા સઘળા ચૂપ
તું સરનામું સૂર્યનું, તારી સઘળી ધૂપ.

આંખો ધરતી ખોતરે, લજામણીને ગામ
કેમ કરીને બોલવું, નામ વગરનું નામ ?

બેઠા થઈ ગ્યા પાળિયા, એને ઊગી મૂછ
સ્હેજ કરી જ્યાં ફૂલને, દીપુની પડપૂછ.

પાથરણું છે પ્રેમનું, નભને ઓઢ્યું આજ
કરવાનું શું એકલા ? બીજો સરજ્યો તાજ.

પ્હેલો નંબર આવવા ભણતો તારા પાઠ.
સ્નાતક તારી યાદનો, છે રજવાડી ઠાઠ.

આજ અમારે ગૂંથવી, સપનાંઓની ખાટ
આછી આછી રાતમાં, નીકળ્યા નિંદરવાટ.

કોનાથી આ છૂટવું ! કોની વાળી ગાંઠ !
અઢી અક્ષરો ઘૂંટતા, વરસ ગયાં છે સાઠ.

દીપુ, પૂરવ દેશમાં, સૂરજ ડૂબ્યા સાત
ઝળહળ થાતા સ્હેજમાં, તમે ઊભાની વાત.

સૌજન્ય : “કવિલોક” : જુલાઈ-અૉગસ્ટ 2014, પૃ. 10

         – હરદ્વાર ગોસ્વામી (Hardhara Goswami. Dipu – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

મરીઝ – તેનો આ અંજામ છે

મેં તજી તારી તમન્ના તેનો આ અંજામ છે,
કે હવે સાચે જ લાગે છે કે તારું કામ છે.

સ્ખલન બે ત્રણ પ્રસંગોમાં મને પણ છે કબૂલ,
કોણ જાણે કેમ આખી જિંદગી બદનામ છે.

એક વીતેલો પ્રસંગ પાછો ઉજવવો છે ખુદા!
એક પળ માટે વીતેલી જિંદગીનું કામ છે.

આપની સામે ભલે સોદો મફતમાં થઈ ગયો,
આમ જો પૂછો બહુ મોઘાં અમારાં દામ છે.

જિંદગીના રસને પીવામાં જલ્દી કરો ‘મરીઝ’,
એક તો ઓછી મદિરા છે, ને ગળતું જામ છે.

         – મરીઝ (Mariz. Teno aa anjam chhe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – અેક રાજા હતો એક રાણી હતી

અેક રાજા હતો એક રાણી હતી
એતો તારી ને મારી કહાણી હતી

કયાં હું ભુલો પડયો એ ખબર ના પડી
મારી વાટ આખી અજાણી હતી

માત્ર એના અનુભવ થયા સૌ નવા
પ્રીત તો એની સાથે પુરાણી હતી

જિંદગી ના મે દિવસો ખચ્યૉ કયૉ
જિંદગી મા બીજી કયાં કમાણી હતી

એક ચાદર હતી આભની ઓઢવા
રાત ના જોયું તો એ કાણી હતી

ભવ્ય કેવું હતુ મોત ‘બેફામ ‘નું
ભેદિ ને દુશ્મનો મા ઉજાણી હતી.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Ek raja hato ane ek rani hati – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અદમ ટંકારવી – ભાષાભવન

આદમ ટંકારવી  / Adam Tankarvi
એનાં પાયામાં પડી બારાખડી
ચોસલાંથી શબ્દની ભીંતો ચણી
એક તત્સમ બારણું પ્રવેશનું
સાત ક્રિયાપદની બારી ઊઘડી

ભોયતળીયે પાથર્યા વિરામચિહ્ન
ને અનુસ્વારોના નળિયાં છાપરે.
ગોખમાં આઠે વિભક્તિ ગોઠવી
ભાવવાચક નામ મૂક્યું ઊમ્બરે..

થઇ ધજા ફરક્યું ત્યાં સર્વનામ “તું”
ટોડલે નામોના દીવા ઝળહળ્યા.
સાથિયા કેવળપ્રયોગી આંગણે
રેશમી પડદા વિશેષણના હલ્યા.

કે અનુભૂતિનો સુસવાટો થયો
ત્યાં જ આ પત્તાનો મહેલ ઊડી ગયો

         – અદમ ટંકારવી (Adam Tankarvi. Bhasha Bhavan. Ghazal. Gujarati Literature and art site)

Tags :

દિલીપ વ્યાસ – આંસુ

આંસુ એથી જ દદડી પડે અવનવાં,
હા, મથું છું ભીતર સ્મિત કંડારવા.

એ ગયાં છે − છતાં યે હજી અહીં જ છે,
કોક તો આવે આ એને સમજાવવા !

યાદ ભાગ્યે જ આવે હવે આમ તો,
છે કપાળે લખ્યાં તો ય પણ, ભૂલવાં.

એને બનતાં સુધી ભૂલવામાં છીએ,
ક્યાંક ખુદ નહીં આવે ને રોકવા ?

આંગણામાં ફૂલોને ઊગાડો દિલીપ,
આવશે નહીં બીજું કોઈ મહેકાવવા.

સૌજન્ગય : “કવિલોક”, જુલાઈ-અૉગસ્ટ 2014

         – દિલીપ વ્યાસ (Dilip Vyas. Aasoo. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ભાવેશ શાહ – પ્રારબ્ધ ખેડુનું

અશકથી ભીંજવેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું,
લહુ સિંચી ઉગેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

ઘડીકે છાંયડાનું સુખ નથી; તડકે લખાયું છે,
પસીને નીતરેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

નથી દાણોય કોઠીમાં; ફકત આશા જિવાડે છે,
જનમથી છેતરેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

ઘણી આશાભરી આંખે; ગગનને તાકતો રહેતો,
કે વાદળમાં લખેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

થતો જીવન-મરણનો ફેંસલો; વર્ષાનાં વરતારે,
સદા ગિરવે મુકેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

કરીને પ્રેમ ધરતીને; વગર વાંકે સજા પામે,
પહેરણથીયે મેલું હોય છે પ્રારબ્ધ ખેડુનું.

       – ભાવેશ શાહ (૦૭-૦૬-૨૦૧૪) (Bhavesh Shah. Prarabdh Khedu nu. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘કિસ્મત’ કુરેશી (ઉમરભાઈ ચાંદભાઈ કુરેશી) – જીવન મારું મહેકેં

જીવન મારું મહેકેં તો મને અત્તર ન માની લે,
નિહાળી મારું મન મોટું મને સાગર ન માની લે.

હંમેશા ફૂલ જેવા થઈ નથી જિવાતું આ જગતમાં,
સખત બનવું પડે છે મારે તો તું પથ્થર ન માની લે.

તમારી પારખું દ્રષ્ટીનું પણ છે પારખું આજે,
હું પાણીદાર મોતી છું, મને કંકર ન માની લે.

કર્યુ છે ડોકીયું તેં કયાં કદી મુજ શ્યામ ભીતરમાં?
હું જો દેખાવું સુંદર તો મને સુંદર ન માની લે.

જે હૈયે હોય છે તેને ન હોઠે આવવા દઉં છું,
મધુર મારા વચનને, તારો તું આદર ન માની લે.

કહ્યું માનું છું ડાહ્યાનું – વખત વરતીને ચાલું છું,
જો બેસું સમસમીને તો મને કાયર ન માની લે.

જનમ સાથે જ જગને કાજ હું પેગામ લાવ્યો છું,
છતાં એ વાત પરથી મુજને પેગમ્બર ન માની લે.

કૃપાથી એની, ધારું તો હું જ ‘કિસ્મત’ ને વાંચી દઉં,
પરંતુ ડર છે મુજને ક્યાંક તું ઈશ્વર ન માની લે.

         –
‘કિસ્મત’ કુરેશી (ઉમરભાઈ ચાંદભાઈ કુરેશી)(મે 20,1921-જાન્યુઆરી 8,1995)(‘Kismat’ Kureshi. Jeevan maru mehakae. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘કિસ્મત’ કુરેશી (ઉમરભાઈ ચાંદભાઈ કુરેશી) – એ નહીં મળે

રોકી લે અશ્રુધાર, હવે એ નહીં મળે,
આશાનો દીપ ઠાર, હવે એ નહીં મળે.

અંધારે જે ન આવ્યાં, શું આવે ઉજાસમાં ?
ખીલી ગયું સવાર, હવે એ નહીં મળે.

પગલાં ન થાય એનાં કદી પાનખર વિશે,
વીતી ગઈ બહાર, હવે એ નહીં મળે.

મન, એને જીતવાના નકામા છે ઓરતા,
આપી ગયા જે હાર, હવે એ નહીં મળે.

જન્મારાના ફળ્યા ન અજંપા-ઉજાગરા
જંપી જા મારા પ્યાર, હવે એ નહીં મળે.

કિસ્મતને એ જ કહેવાને આવી ચડી કઝા,
જેનો છે ઈંતેઝાર, હવે એ નહીં મળે.

         –
‘કિસ્મત’ કુરેશી (ઉમરભાઈ ચાંદભાઈ કુરેશી)(મે 20,1921-જાન્યુઆરી 8,1995)(‘Kismat’ Kureshi. Ae nahi malae. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરીન્દ્ર દવે – વિરહની રાતનું વર્ણન જરા રહો તો કહું


વિરહની રાતનું વર્ણન જરા રહો તો કહું
કહું, જે હોય છે આલમ તમે ન હો તો કહું.

અમે જ ચાંદની માંગી, અમે જ કંટાળ્યા,
તમોને ભેદ એ જો અંહકાર હો તો કહું.

વ્યથાનું હોય છે કેવું સ્વરૂપ, કેવી ગતિ ?
થીજેલા ઊર્મિતરંગો, જરા વહો તો કહું.

તમે જ યાદ અપાવ્યાં મને સ્મરણ જૂનાં,
ફરી એ વાત પુરાણી તમે કહો તો કહું.

ગઇ બતાવી ઘણાંયે રહસ્ય, બેહોશી,
સમજવા જેટલા બાકી જો હોશ હો તો કહું.

          -હરીન્દ્ર દવે (Harindra Dave – Virah ni raat nu varnan jara raho toeKahu. Ghazalin Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરીન્દ્ર દવે – આમ એવી શૂન્યતા છે કે


આમ એવી શૂન્યતા છે કે હવે રહેવાય નહીં ,
તારી યાદ આવે ને જીવી જાઉં તો કહેવાય નહીં.

આ અરીસાના બધા ટુકડા વીણો તો શું થશે ?
ત્યાં જે દેખાતો હતો ચહેરો હવે દેખાય નહીં.

હું તો અવળે માર્ગ ચાલુ છું હવે હાથે કરી,
તું ન ધારે ત્યાં સુધી તારા લગી પ્હોંચાય નહીં.

હું સુરાલયમાં તો મારા પાયને વાળી શક્યો,
કેવું આ કે હાથે પ્યાલો છે ને હોઠે જાય નહીં.

એથી તારા સાથનો મહિમા વધી જાતો હશે,
ચાલનારો હું,છતાં મારા સુધી પ્હોંચાય નહીં.

તું ભલે મઝધારનું તોફાન માનીને ઝૂઝે,
ને કિનારે નાવ પહોચી જાય તો કહેવાય નહીં.

          -હરીન્દ્ર દવે (Harindra Dave – Aam aavi shunyata chhe ke. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

નીતિન વડગામા – ઊઘડે છે

એક નાની બંધ બારી ઊઘડે છે,
આભની ઊંચી અટારી ઊઘડે છે.

આંખ જાણે પાંખ ફફડાવી રહી છે,
ને નજર પણ એકધારી ઊઘડે છે.

કેદ પરદામાં થયું છે એ જ જોવા,
જાત આખી કેમ તારી ઊઘડે છે?

રાત થાતાં ઊંઘની પીંછી ફરે છે,
એમ સપનાંની સવારી ઊઘડે છે.

સૂર્યનાં કૂણાં કિરણનો હાથ ઝાલી,
મ્હેકતી એ ફૂલકયારી ઊઘડે છે.

કોઇ સોનામહોર જેવાં ધણ વચાળે,
મૂળમાંથી માલધારી ઊઘડે છે!

એ જ સોનેરી સમયને સાદ દેવા,
યાદની પાલવકિનારી ઊઘડે છે.

          – નીતિન વડગામા (Nitin Vadgama – Ughadae chhe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અંજુમ ઉઝયાન્વી – સમજી લે આજ તું

જેવો છે એવો ઠીક છે, સમજી લે આજ તું,
એ હીરો કે અકીક છે, સમજી લે આજ તું !

આંસુનો બોજો આંખ ઉઠાવે છે ઉમ્રભર,
બચપણથી એ શ્રમિક છે, સમજી લે આજ તું !

ઓઢીને છાંયો વૃક્ષનો ઊંઘે છે ચેનથી,
મુફલિસ ખરો ધનિક છે, સમજી લે આજ તું !

આવે છે મનમાં દોડીને આવેગ હર ઘડી,
પરપોટા સૌ ક્ષણિક છે, સમજી લે આજ તું !

આંખોને છાંયે બેસવા આવી ચડે કદી,
શમણાં તો જગપથિક છે, સમજી લે આજ તું !

હૈયામાં ધરબી રાખજે ભીતરની ચીસને,
ચાહતની એ પ્રતીક છે, સમજી લે આજ તું !

‘અંજુમ’ ગઝલ તો બંદગીનું બીજું નામ છે,
શાયરથી રબ નજીક છે, સમજી લે આજ તું !

         -અંજુમ ઉઝયાન્વી(Anjum Ujyanvi. Samji ke aaj tu. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અંજુમ ઉઝયાન્વી – ફકીરા

ઘણીવાર એવું બને છે ફકીરા,
મને આરસી પણ છળે છે ફકીરા !

કદી શીત છાંયો, કદી ધોમ તડકો,
ઘણા વેશ તું પણ ધરે છે ફકીરા !

નહીં ચાતરે પંથ જળની તરંગો,
સદા પાઠ સાચો ભણે છે ફકીરા !

મળી જાય પીવા ફકીરોની તૃષા,
પછી રંગ પાકો ચડે છે ફકીરા !

સમય પી ગયો લીલી જાહોજલાલી,
બધા ઝાડ મનમાં રડે છે ફકીરા !

ઝગારો થયો છે ફરી પથ્થરોમાં,
હજી કોઈ આડો ફરે છે ફકીરા !

ગઝલ છેક ઊંચા ગગનથી પધારી,
બધા સૂફી, સંતો કહે છે ફકીરા !

લખો નામ અંજુમ એનું અદબથી,
હવા પર હકુમત કરે છે ફકીરા !

         -અંજુમ ઉઝયાન્વી(Anjum Ujyanvi. Fakira Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ભરત વિંઝુડા – કમરામાં હશે

જેટલા મચ્છર આ કમરામાં હશે
એટલા ઇશ્વર આ કમરામાં હશે !

તોડવી ચારે ય દીવાલો પડે
કેટલા પથ્થર આ કમરામાં હશે !

મેં તમોને બહાર પણ જોયાં હતાં
કોણ તો અંદર આ કમરામાં હશે !

પ્રશ્ન પારાવાર છે થોભો જરા
એક બે ઉત્તર આ કમરામાં હશે !

હોય છે જેઓ અમર તે અહીં નથી
જે હશે નશ્વર આ કમરામાં હશે !

એક કમરામાં જ આખું વિશ્વ છે
ક્યાંક મારું ઘર આ કમરામાં હશે !

(જન્મ : 22 જુલાઈ 1956)

          – ભરત વિંઝુડા (Bharat Vinzuda. Kamara Ma hashe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

મનોજ ખંડેરિયા – અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

મનોજ ખંડેરિય / Manoj Khanderiya
મેદાનો હરિયાળાં નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું
લીલાંછમ અજવાળાં નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

આંખોમાં વૈશાખી સૂકું શ્હેર લઈને રખડું ત્યારે
રસ્તા પર ગરમાળા નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

અજમેરી પીળા બોર સમા આછું મીઠું મ્હેંક્યા કરતા
આ દિવસો તડકાળા નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

રોજ જતા ને રોજ જશે પણ આજ અચાનક સાંજ ઢળી તો
ઘણા જતાં ઘરઢાળાં નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

એની તીણી ટોચ અડી જ્યાં નભને તારક-ટશિયા ફૂટ્યા
અંધારાં અણિયાળાં નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

પૂનમ રાતે સામે સામી ડાળ ઉપરથી મંડાતા કંઈ-
ટહુકાના સરવાળા નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

શબ્દોનો આ કોષ લઈને ખાલી બેઠો છું ઉંબર પર
ભાષાની ભરમાળા નીરખી અમથો અમથો ખુશ થાઉં છું

         – મનોજ ખંડેરિયા (Manoj Khanderiya. Amtho amtho Khush thav chhu – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :