Category: ગઝલ (ghazal)

ગઝલ (ghazal)

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – કેવો ફસાવ્યો છે મને

ઓ હૃદય, તેં પણ ભલા !કેવો ફસાવ્યો છે મને ?
જે નથી મારા બન્યાં, એનો બનાવ્યો છે મને !

સાથ આપો કે ના આપો એ ખુશી છે આપની ,
આપનો ઉપકાર, મારગ તો બતાવ્યો છે મને.

સાવ સહેલું છે, તમે પણ એ રીતે ભૂલી શકો,
કે તમારા પ્રેમમાં મેં તો ભુલાવ્યો છે મને.

મારા દુઃખના કાળમાં એને કરું છું યાદ હું,
મારા સુખના કાળમાં જેણે હસાવ્યો છે મને.

હોત દરિયો તો હું તરવાની ય તક પામી શકત,
શું કરું કે ઝાંઝવાંઓએ ડુબાવ્યો છે મને.

કાંઈ નહોતું એ છતાં સૌએ મને લુંટી ગયા,
કાંઈ નહોતુ એટલે મેં પણ લુંટાવ્યો છે મને.

એ બધાંનાં નામ દઈ મારે નથી થાવું ખરાબ,
સારાં સારાં માનવીઓએ સતાવ્યો છે મને.

તાપ મારો જીરવી શકતાં નથી એ પણ હવે,
લઈ હરીફોની મદદ જેણે જલાવ્યો છે મને.

છે હવે એ સૌને મારો ઘાટ ઘડવાની ફિકર,
શુદ્ધ સોના જેમ જેઓએ તપાવ્યો છે મને.

આમ તો હાલત અમારા બેય ની સરખી જ છે,
મેં ગુમાવ્યાં એમ એણે પણ ગુમાવ્યો છે મને.

આ રીતે સમતોલ તો કેવળ ખુદા રાખી શકે,
ભાર માથા પર મૂક્યો છે ને નમાવ્યો છે મને.

સાકી, જોજે હું નશામાં ગમને ભૂલી જાઉં નહિ,
એ જ તો આ તારા મયખાનામાં લાવ્યો છે મને.

આપ સાચા અર્થમાં છો મારે માટે તો વસંત,
જ્યારે જ્યારે આપ આવ્યાં છો, ખિલાવ્યો છે મને.

એ બધાં બેફામ જે આજે રડે છે મોત પર,
એ બધાંએ જિંદગી આખી રડાવ્યો છ મને.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Kevo fasaviyo chhe mane – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘મંગલપંથી’ મગન મકવાણા – નોખો હોય છે

એ જ શબ્દો સાર નોખો હોય છે,
દિલથી જ્યારે તાર નોખો હોય છે.

ઝીણી ક્ષણ પણ કારમી લાગે કદી,
લાગણીનો ભાર નોખો હોય છે.

સોળ એની છે કળા, નિર્બળ છતાં,
આ સમયનો વાર નોખો હોય છે.

એક સરખો પ્રાસ મળતો કેમ ના.?
સૌને અહીં ઘડનાર નોખો હોય છે.

રામ-રાવણની થશે ક્યાંથી પરખ.?
એને ક્યાં આકાર નોખો હોય છે.

ક્યાંક તાડૂકે ને તડપે ક્યાંક એ,
વ્હાલનો વિસ્તાર નોખો હોય છે.

કામ લાગે ના પુરાણી ગોઠવણ,
નિત નવો પડકાર નોખો હોય છે.

          – ‘મંગલપંથી’ મગન મકવાણા (‘Mangalpanthi’ Magan Makwana. Nokho hoi chhe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘ચાતક’ દક્ષેશ કોન્ટ્રાકટર – ચાંદ બનીને નીકળું છું

ભર બપ્પોરે તડકો ઓઢી ચાંદ બનીને નીકળું છું,
ભીતરમાં કોલાહલ પણ સૂમસામ બનીને નીકળું છું.

સાકી, મદિરા કે મયખાનું ? નામ નથી કોઈ મારું,
પ્યાસા તન-મન માટે કેવળ જામ બનીને નીકળું છું.

यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते-ની વાત કરી જે ધરતીએ,
એ જ ધરા પર સદીઓથી અપમાન બનીને નીકળું છું.

યુગ બદલાતાં સૌ બદલાયું, એ જ રહ્યો વૃત્તિ-વ્યાપાર,
વર્તમાનકાળે પણ વીતી કાલ બનીને નીકળું છું.

અરમાનોનાં મેલ, હૃદયમાં ગોપિત ભાવોનાં જાળાં,
ધોવા પાપ અમાપ, સરિતા શાંત બનીને નીકળું છું.

‘ચાતક’ નજરે લોક નિહાળે સઘળી મારી લીલાઓ,
હું પણ તેઓ જેમ કદી તો આમ બનીને નીકળું છું !

          – ‘ચાતક’ દક્ષેશ કોન્ટ્રાકટર (Daxesh Contractor ‘Chatak’. Chand banji ne nikalu chhu. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – કવિ છું હું

કવિ છું હું, બધાને કાજ મારે જીવવાનું છે ;
બધાના દર્દ મારાં છે, ને મારું દિલ બધાનું છે.

તમારું દર્દ છે આ, કામ મારે શું દવાનું છે ?
કે એ જીવવાનું કારણ છે, એ મરવાનું બહાનું છે.

નહીંતર આંખની સામે જ મશરૂનું બિછાનું છે, મગર મારા મુકદ્દરમાં હમેશાં જા છે;
નજૂમી, આવનારી કાલની ચર્ચા પણ મને છે આજની ચિંતા કે આજે શું થવાનું છે .

હું ધારું છું-સુકાઈ ગઈ હશે સાચી તરસ મારી ,
કદાચ એથી જ મારા ભાગ્યમાં મૃગજળ પીવાનું છે.

જગા એમાં મને મળતી નથી એમાં નવાઈ શી?
હજી મારા હૃદય કરતાં જગત આ બહુ જ નાનું છે .

હું નીકળી જાઉં છું જ્યાંથી, ફરીથી ત્યાં નથી જાતો;
હજીયે સ્વર્ગ જેવું સ્વર્ગ પણ મારા વિનાનું છે.

મળી છે લોકની કાંધે સવારી એટલે બેફામ,
ખુદાનું ઘરનું તેડું છે, ખુદને ત્યાં જવાનું છે.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Kavi chhu hu – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – જીવનને સ્વપ્ન માનું છું

જીવનને સ્વપ્ન માનું છું, મગર ત્યાગી નથી શકતો;
છું એવી જાગૃતિમાં કે વધુ જાગી નથી શકતો.

ફૂલો વચ્ચે ઓ મારા પ્રાણ, વાયુ જેમ ફરજે તું;
કે વાયુને કોઈ કાંટો કદી વાગી નથી શકતો.

અલગ રાખી મને મુજ પર પ્રણયના સૂરના છેડો,
વીણાનો તાર છૂટો હોય તો વાગી નથી શકતો.

જગતના કેદખાનામાં ગુના થતા રહે છે,
સજા છે એ જ કે એ જોઈ હું ભાગી નથી શકતો.

બૂરાઓને અસર નથી કરતી સોબત
ભલાઓની,
ફૂલોનો રંગ કાંટાને કદી લાગી નથી શકતો.

ગુમાવેલા જીવનના હાસ્ય પાછાં મળે ક્યાંથી ?
જમાનાએ લૂટેલા અશ્રુઓ પણ માગી નથી શકતો.

ગમે ત્યારે ગમે ત્યાં મેઘ વરસી જાય છે જગમાં,
રૂદનને કાજ કોઈ પણ નિયમ લાગી નથી શકતો.

જગતના ઘાવ સામે તું અડગ થઈને રહે બેફામ,
કે પર્વતને કડી કોઈ પથ્થર વાગી નથી શકતો.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Jeevan ne sapna manu chhu – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – ગલતફહેમી ન કરજે

ગલતફહેમી ન કરજે, ઐશ માટે મયકશી નહોતી;
મને પણ શેખ ! તારી જેમ આ દુનિયા ગમી નહોતી.

ખબર શું કે ખુદા પણ જન્મ આપી છેતરી લેશે ?
જીવ્યો ત્યારે જ જાણ્યું કે એ સાચી જિંદગી નહોતી.

નથી એ દોષ તારો કે મળ્યાં છે, ઝાંઝવા, સાકી !
પીવા હું ત્યાં ગયો કે જ્યાં ઘટા કોઈ ચડી નહોતી.

બહુ કપરા દિવસ વીત્યા હતા તારી જુદાઈ કે;
નહોતી રાત જુલ્ફોની વદનની ચાંદની મિલનની ઝંખના તો જો !

કે તારી શોધ કરવામાં ;લીધી છે રાહ એવી પણ કે જે તારી ગલી નહોતી !
વિતાવી મેં વિરહની રાત એનાં સ્વપ્ન જોઈને;
કરું શું ? મારી પાસે એક પણ એની છબી નહોતી.

મહોબ્બતમાં કશું ફળ ના મળ્યું;
નિર્દોષતા તો જો! રહી એ એવી જન્નત જ્યાં દખલ શયતાનની નહોતી.

હતી એક મુફલિસી પણ દોસ્ત,
પડદામાં મહોબ્બતનાં, હતાં ફાટેલ વસ્ત્રો, એ ફક્ત દીવાનગી નહોતી.

જે મારા પર દયા કરતા હતા,
નહોતી ખબર એને, કે એક અલ્લાહ વિના મારે
જગતમાં કંઈ કમી નહોતી.

ન દો ઉપચારકોને દોષ મારા મોતને માટે,
એ કુરબાની હતી મારી, એ મારી માંદગી નહોતી.

રડ્યા ‘બેફામ’ સૌ મારા મરણ પર એ જ કારણથી,
હતો મારો જ એ અવસર ને મારી હાજરી નહોતી.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Galatfaimi na karje – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અશોકપુરી ગોસ્વામી – કેટલો ભયભીત જણાય છે

માણસ જુઓને કેટલો ભયભીત જણાય છે !
એના જ વિશે એ જ અનિશ્ચિત જણાય છે.

અંદરની અંધાધૂંધી ક્યાંથી ખબર પડે ?
બાકી બહારથી તો વ્યવસ્થિત જણાય છે.

આ કાન પણ થાકયા હવે પડઘાને સાંભળી,
સાચુકલા અવાજથી વંચિત જણાય છે.

માટીપગો માણસ સ્વયં દરવાજો ખોલશે,
એ વાતથી કિલ્લો ઘણો લજ્જિત જણાય છે.

ડૂબી ગયા પછી જ ગહનતા મળી શકે,
સંકેત કેટલો અહીં ગર્ભિત જણાય છે !

         – અશોકપુરી ગોસ્વામી (Ashok Goswami. Ketalo bhaybhit janai chhe – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – નથી દેતાં

અમે તારા પ્રણયનાં ફૂલ ખરવા પણ નથી દેતાં,
છૂપાં રાખ્યાં છે એવાં કે પમરવા પણ નથી દેતાં.

ગરીબીને લીધે કરવી પડે છે કરકસર આવી,
અમે રડીએ છીએ ને અશ્રુ સરવા પણ નથી દેતાં.

હવેના રાહબર પોતે જ ખોટા રાહ જેવાં છે,
સફર સાચી દિશામાં તો એ કરવા પણ નથી દેતાં.

ભલે મળતાં નથી, પણ એજ તારણહાર છે સાચા,
જે ડૂબવા તો નથી દેતા જ, તરવા પણ નથી દેતાં.

હવે આવા પ્રણયનો અંત પણ આવે તો કઇ રીતે?
નથી પોતે વિસરતાં કે વિસરવા પણ નથી દેતાં.

સુરાનો નહિ, હવે સાકીનો ખુદનો છે નશો અમને,
કે એનો હાથ પકડી જામ ભરવા પણ નથી દેતાં.

જીવાડે પ્રેમથી એવું તો કોઇ ક્યાં મળે બેફામ?
કે મતલબ હોય છે તો લોક મરવા પણ નથી દેતાં

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Nathi Deta – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

રમેશ પારેખ – હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે

હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે
છેવટે એ વાત અફવા નીકળે

બૉમ્બની માફક પડે કાયમ સવાર
એ જ કચ્ચરઘાણ ઘટના નીકળે

કોઇ સપનું છીછરું વાગ્યું હતું
ને જનોઇવઢ સબાકા નીકળે

સ્તબ્ધ આંખોની કરો ખુલ્લી તપાસ,
ભોંયરાઓ એના ક્યાં ક્યાં નીકળે ?

એ શું ક્બ્રસ્તાનનું ષડયંત્ર છે ?
મુઠ્ઠીઓ ખૂલે ને મડદાં નીકળે

દાબડીમાં એક માણસ બંધ હોય
ઢાંકણું ખોલો તો લાવા નીકળે

વક્ષની ખંડેર ભૂમિ ખોદતાં
કોઇ અશ્મીભૂત શ્રધ્ધા નીકળે

માર્ગમાં આવે છે મૃત્યુની પરબ
જ્યાં થઇ હરએક રસ્તા નીકળે

‘ર’ નિરંતર મેશ-માં સબડે અને
સુર્ય પણ નીકળે તો કાળા નીકળે.

          – રમેશ પારેખ (Ramesh Parekh – Haath ne chiro toe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ભરત વિંઝુડા – એક ચકલી

એક ચકલી અહીંથી ઊડી જાય નહીં,
એટલે કંઈ પીંજરે પૂરાય નહીં !

એટલાં ચૂંબન કરે, ચૂંબન કરે,
એ ક્ષણે કંઈ એ બહુ શરમાય નહીં !

આખરે એથી વધું શું જોઈએ,
હોય એવી હોય છે, બદલાય નહીં !

એણે ઉત્તર આપી દીધાં હોય છે,
મૌનમાં, એથી કશું પૂછાય નહીં !

છે સમંદર, ડૂબીએ, ડૂબાડવા,
એ કિનારા તોડીને છલકાય નહીં !

છેક ભીતરમાં લખેલું નામ છે,
કોઈ બીજાથી કદી વંચાય નહીં !

          – ભરત વિંઝુડા (Bharat Vinzuda. Ek Chakali. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – અશ્રુ વિરહ ની રાત ના ખાળી શક્યો નહી

અશ્રુ વિરહ ની રાત ના ખાળી શક્યો નહી
પાછા નયન ના નૂર ને વાળી શક્યો નહી
હું જેને કાજ અંધ બન્યો રોઇ રોઇ ને
ઍ આવ્યા ત્યારે તેમને નીહાળી શક્યો નહી….
નયન ને બંધ રાખીને મે જ્યારે તમને જોયા છે તમે છો
તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે
નયન ને બંધ રાખીને …..
ઋતુ ઍક જ હતી પણ રંગ નહોતો આપણો ઍક જ
મને સહેરાઍ જોયો છે બહારે તમને જોયા છે
તમે છો તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે
નયન ને બંધ રાખીને …..
પરંતુ અર્થ ઍનો ઍ નથી કે રાત વીતી ગઈ
રાત વીતી ગઈ….. રાત વીતી ગઈ..
પરંતુ અર્થ ઍનો ઍ નથી કે રાત વીતી ગઈ
નહી તો મે ઘણી વેળા સવારે તમને જોય છે
તમે છો તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે
નયન ને બંધ રાખીને …..
હકીકત મા જુઓ તો ઍ ઍક સપનું હતુ
મારુસપનું હતુ મારુ…. સપનું હતુ મારુ…..
હકીકત મા જુઓ તો ઍ ઍક સપનું હતુ મારું
ખુલી આંખે મે મારા ઘરના દ્વારે તમને જોયા છે..
તમે છો તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે
નયન ને બંધ રાખીને …..
નહીતર આવીરીતે તો તરે હી લાશ દરિયા મા
નહીતર આવીરીતે તો તરે હી લાશ દરિયા મા
મને લાગે છે કે ઍણૅ કિનારે તમને જોય છે
તમે છો તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે
નયન ને બંધ રાખીને …..
નયન ને બંધ રાખીને મે જ્યારે તમને જોયા છે
તમે છો તેના કરતા પણ વધારે તમને જોયા છે

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Aashru virah ni raat – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરદ્વાર ગોસ્વામી – દીપુ

દીપુ-અષ્ટક • હરદ્વાર ગોસ્વામી

દીપુ તારા નામથી, દીવા સઘળા ચૂપ
તું સરનામું સૂર્યનું, તારી સઘળી ધૂપ.

આંખો ધરતી ખોતરે, લજામણીને ગામ
કેમ કરીને બોલવું, નામ વગરનું નામ ?

બેઠા થઈ ગ્યા પાળિયા, એને ઊગી મૂછ
સ્હેજ કરી જ્યાં ફૂલને, દીપુની પડપૂછ.

પાથરણું છે પ્રેમનું, નભને ઓઢ્યું આજ
કરવાનું શું એકલા ? બીજો સરજ્યો તાજ.

પ્હેલો નંબર આવવા ભણતો તારા પાઠ.
સ્નાતક તારી યાદનો, છે રજવાડી ઠાઠ.

આજ અમારે ગૂંથવી, સપનાંઓની ખાટ
આછી આછી રાતમાં, નીકળ્યા નિંદરવાટ.

કોનાથી આ છૂટવું ! કોની વાળી ગાંઠ !
અઢી અક્ષરો ઘૂંટતા, વરસ ગયાં છે સાઠ.

દીપુ, પૂરવ દેશમાં, સૂરજ ડૂબ્યા સાત
ઝળહળ થાતા સ્હેજમાં, તમે ઊભાની વાત.

સૌજન્ય : “કવિલોક” : જુલાઈ-અૉગસ્ટ 2014, પૃ. 10

         – હરદ્વાર ગોસ્વામી (Hardhara Goswami. Dipu – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

મરીઝ – તેનો આ અંજામ છે

મેં તજી તારી તમન્ના તેનો આ અંજામ છે,
કે હવે સાચે જ લાગે છે કે તારું કામ છે.

સ્ખલન બે ત્રણ પ્રસંગોમાં મને પણ છે કબૂલ,
કોણ જાણે કેમ આખી જિંદગી બદનામ છે.

એક વીતેલો પ્રસંગ પાછો ઉજવવો છે ખુદા!
એક પળ માટે વીતેલી જિંદગીનું કામ છે.

આપની સામે ભલે સોદો મફતમાં થઈ ગયો,
આમ જો પૂછો બહુ મોઘાં અમારાં દામ છે.

જિંદગીના રસને પીવામાં જલ્દી કરો ‘મરીઝ’,
એક તો ઓછી મદિરા છે, ને ગળતું જામ છે.

         – મરીઝ (Mariz. Teno aa anjam chhe. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘બેફામ’ બરકત વિરાણી – અેક રાજા હતો એક રાણી હતી

અેક રાજા હતો એક રાણી હતી
એતો તારી ને મારી કહાણી હતી

કયાં હું ભુલો પડયો એ ખબર ના પડી
મારી વાટ આખી અજાણી હતી

માત્ર એના અનુભવ થયા સૌ નવા
પ્રીત તો એની સાથે પુરાણી હતી

જિંદગી ના મે દિવસો ખચ્યૉ કયૉ
જિંદગી મા બીજી કયાં કમાણી હતી

એક ચાદર હતી આભની ઓઢવા
રાત ના જોયું તો એ કાણી હતી

ભવ્ય કેવું હતુ મોત ‘બેફામ ‘નું
ભેદિ ને દુશ્મનો મા ઉજાણી હતી.

         – ‘બેફામ’ બરકત વિરાણી (Barkat Virani ‘Befaam’. Ek raja hato ane ek rani hati – Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

અદમ ટંકારવી – ભાષાભવન

આદમ ટંકારવી  / Adam Tankarvi
એનાં પાયામાં પડી બારાખડી
ચોસલાંથી શબ્દની ભીંતો ચણી
એક તત્સમ બારણું પ્રવેશનું
સાત ક્રિયાપદની બારી ઊઘડી

ભોયતળીયે પાથર્યા વિરામચિહ્ન
ને અનુસ્વારોના નળિયાં છાપરે.
ગોખમાં આઠે વિભક્તિ ગોઠવી
ભાવવાચક નામ મૂક્યું ઊમ્બરે..

થઇ ધજા ફરક્યું ત્યાં સર્વનામ “તું”
ટોડલે નામોના દીવા ઝળહળ્યા.
સાથિયા કેવળપ્રયોગી આંગણે
રેશમી પડદા વિશેષણના હલ્યા.

કે અનુભૂતિનો સુસવાટો થયો
ત્યાં જ આ પત્તાનો મહેલ ઊડી ગયો

         – અદમ ટંકારવી (Adam Tankarvi. Bhasha Bhavan. Ghazal. Gujarati Literature and art site)

Tags :