Category: કવિતા (kavita)

કવિતા (kavita)

‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર – એક ટેકરી

આખા ડિલે ઊઠી આવ્યા
જળના ઝળહળ સૉળ,
એક ટેકરી પહેલુંવહેલું
નાહી માથાબોળ!

સાવ અચાનક ચોમાસાએ
કર્યો કાનમાં સાદ
અને પછી તો ઝરમર ઝરમર
કંકુનો વરસાદ!
દસે દિશાઓ કેસૂડાંની
થઈ ગઈ રાતીચોળ
એક ટેકરી પહેલુંવહેલું
નાહી માથાબોળ!

ભીનો મઘમઘ મૂંઝારો
ને પરપોટાતી ભીંત,
રૂંવેરૂંવે રણઝણ રણઝણ
મેઘધનુનાં ગીત
શ્વાસોચ્છ્વાસે છલ્લક
કુમકુમ કેસરિયાળી છૉળ,
એક ટેકરી પહેલુંવહેલું
નાહી માથાબોળ!

         – ‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર (‘Nirankush’ Karsandas Luhar – Ek Taekari. Kavita, Shayari in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હેમંત ધોરડા – લીટી

એને તો બસ
સરખી એક લીટી દોરવી હતી

કંઈ વિષુવવૃત્ત દોરવું નહોતું
કે દોરવા નહોતા રેખાંશ કે અક્ષાંશ
કે ઝૂપડી ફરતે યુગોયુગો પછી પણ ટકે તેવી ધૂળમાં દોરાયેલી અભેદ્ય આણ
કે સુ કે કુ દર્શન કરાવતા ચક્રની ધાર
કે ટંકારદાર ધનુષની પણછ
કે મોનાનું લીસ્સું સ્મિત
કે પાતળી પરમાર્યની કેડ ફરતે કંદોરો
કે કરિયાણાવાળા વાણિયાની વહીમાં રોજેરોજની આણપાણ
એને તો બસ

કેટકેટલું બધાએ કહ્યું એને
કહ્યું એને કે ખળખળતા ઝરણ પર વહનભર દોર તરલ લીટી
કે વન ઉપવનમાં સુમનથી સુમન લીટી સુવાસિત
કે પ્રભાતે વૃક્ષમાં ડાળડાળ વચવચાળ લીટી કલશોરી
કે પીંજેલા કાળા રૂના ઢગલા જેવાં વાદળાં વચવચે ઝબૂકતી લીટી
કે લપકતી અગનજ્વાળાઓની ટોચને ટોચ સાથે સાંકળતી લીટી કેસરિયાળ

કંઈક લીટી દોરી હતી એણે આમ તો
તેમ પણ
એવી પણ
તેવી પણ
જેવી પણ
કેવી પણ
પણ જોતા જ આંખ ઠરે?
પણ વળે કાળજે ટાઢક?
પણ થાય બત્રીસે કોઠે દીવા?
પણ આવે દોર્યાનો ઓડકાર?
પણ પ્રથમ બિંદુથી અંતિમ બિંદુ સુધી પહોંચતાં પૂરો થઈ જાય આજનમ કોડ?

એને તો બસ
સરખી એક લીટી દોરવી છે.

          – હેમંત ધોરડા (Hemant Dhorda- Liti. Kavita / Poems, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરીન્દ્ર દવે – મેળો આપો તો


મેળો આપો તો એક માનવીની સંગ,
અને એકલતા આપો તો ટોળે,
જીવન આપો તો એવું આપો કે
શ્વાસ એના કેફના કસૂંબાને ઘોળે !

તરતાં ના આવડે લગાર અને તગતગતા
તડકાનો દરિયો લલકારે.
થાકેલી આંખો અંજાતી નથી, તોયે
થોડાં મૃગજળ ચળકે છે મઝધારે.

ટીંપેથી પાય તો ધરાઉં, સાવ તરસ્યો હું
રહી ગયો છલકાતી છોળે.

સૂની બપોરની આ એકલતા એકલતા
એકલતા બોલી અકળાવો.
ઊગતી સવારના આ ડહોળાતા રંગમાં
જો થોડી આ સાંજ ઘૂંટી લાવો.

કોઇએ ના હોઠે અડકાડ્યું એ અમરતને
કોણ હવે આકાશે ઢોળે?

          -હરીન્દ્ર દવે (Harindra Dave – Maelo aapo toe. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઉમાશંકર જોશી – આજ મારું મન માને ના

આજ મારું મન માને ના.
કેમ કરી એને સમજાવું,
આમ ને તેમ ઘણું ય રીઝાવું;
રેઢું મૂકી આગળ શેં જાવું ?
વાત મારી લે કાને ના.
આજ o

ચાલ, પણે છે કોકિલ સારસ,
આવ, અહીં છે મીઠી હસાહસ;
દોડ, ત્યાં લૂંટીએ સાહસનો રસ.
સમજતું કોઈ બાને ના.
આજ o

ના થઈએ પ્રિય છેક જ આળા,
છે જગમંડપ કંઈક રસાળા;
એ તો જપે બસ એક જ માળા,
કેમ મળે તું આને ના.
આજ o

         – ઉમાશંકર જોશી (Umashankar Joshi. Aaj maru maan manae na . Kavita in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

રાજેન્દ્ર પટેલ – બાપુજીનું પહેરણ

આ ધૂળેટીએ
રંગાઈ જવાના ડરે,
બાપુજીનું જૂનું પહેરણ પહેર્યું.

અને એમના શબ્દો યાદ આવ્યાઃ
દીકરા, પહેરણ ભલે સાંધેલું હોય
પણ ચોખ્ખું રાખજે.

દિવસભર રંગાઈ ગયા પછીયે
પહેરણ ખરે જ ચોખ્ખું,
હળવું, કપાસના ફૂલ જેવું લાગતું હતું.

સાંજ પડે સમજાયું
કે આ પહેરણ તો
ના પહેરીનેય પહેરાય એવું,
અને એકવાર પહેર્યા પછી
ક્યારેય ન ઉતરે એવું હતું.

સવારે રોજની જેમ
ઇસ્ત્રીબંધ નવું ખમીસ પહેર્યું
તોય લાગતું રહ્યું કે
પેલું પહેરણ તો જાણે
હાડમાં હાજરાહજૂર છે!

          – રાજેન્દ્ર પટેલ (Rajendra Patel- Bapuji nu pehran. Kavita / Poems, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર – એવું એકાદ કોઈ ગામ હોય!

એવું એકાદ કોઈ ગામ હોય!
ચીંધ્યું ચીંધાય એવી દિશામાં નો’ય
અને નક્શામાં જેનું ના નામ હોય!

સૂરજની સ્હેજ આંખ ઊઘડતાં કોતિકડું
સંતાતું ક્યાંક ચૂપચાપ;
અંધારાં ઊતરીને હમચી ખૂંદેને પછી
હાજરાહજૂર આપોઆપ!
પંડ્ય તણા પાછોતરા પડછાયા પહેરવા
સૂરજની ખોજ અવિરામ હોય!
એવું એકાદ કોઈ ગામ હોય!

ખેલાતી હોય ધૂમ ચોપાટ્યું ચોકમાં
ને દોમદોમ ડાયરાઓ ડેલીએ,
કોરો રહેલ કોઈ ચૂલો પલાળવાને
ત્રાટકતું હોય કોઈ હેલીએ!
ઓલ્યે ભવ અધપીધા હુક્કાનો કેફ
જાણે પૂરો કરવાનો નો આમ હોય ?
એવું એકાદ કોઈ ગામ હોય!

         – ‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર (‘Nirankush’ Karsandas Luhar – Aevu ekad koi gaam hoi. Kavita, Shayari in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર – પતંગ

કંઈક કરતાં તૂટે, તૂટો હવે દ્રઢ દોર આ!
હૃદય સહસા છૂટે, છૂટો કુસંગતિથી અહા!

પરશરણ આ છૂટ્યે છોને જગત સુખ ના મળે!
તન ભટકતાં સિંધુ કેરા ભલે હૃદયે ભળે…

ભડ ભડ થતાં અગ્નિ માંહે ભલે જઈ એ બળે,
ગિરિકુહુરની ઊંડી ઊંડી શિલા પર છો પડે…

મૃદુલ ઉરમાં ચીરા ઊંડાં ભલે પળમાં પડે,
જીવન સઘળું ને એ રીતે સમાપ્ત ભલે બને…

પણ અધમ આ વૃતિ કેરો વિનાશ અહા થશે,
પર કર વશી નાચી રે‘વું અવશ્ય મટી જશે…

રુદન કરવું વ્યોમે પેસી નહીં પછીથી પડે,
ભ્રમણ ભવના બંદી રૂપે નહીં કરવું રહે…

          – દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર (Damodar Khushaldas Botadkar – Patang. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

હરીન્દ્ર દવે – આજ તો તમારી યાદ નથી


આજ તો તમારી યાદ નથી કોઇની ફરિયાદ નથી
એ રાત નથી, એ ચાંદ નથી, એ આપસનો વિખવાદ નથી

ભુલાઇ ગઇ છે એ દુનિયા, ના સ્વપ્ન મહીં આવે સ્મરણો
એ રૂપને દેખી જાગેલો ઉરસાગરમાં ઉન્માદ નથી

કોઇની કહાની સાંભળતા કોઇના નયન ચાલ્યાં નીતરી
ને કોઇને બે પળ બાદ પૂછ્યું: કીધું કે ‘કહાની યાદ નથી’

દુનિયાની સહે ઝૂઝે તેને હું એ જ કહું છું આખરમાં
કે પાંખ પછાડી પિંજરમાં પંખી થાતું આઝાદ નથી

ભાવિની મુલાયમ ઘડીઓ પર મારી ન કદી મંડાય નજર
એને શી તમા એ મૃગજળની જેને મંજિલનો નાદ નથી ?

          -હરીન્દ્ર દવે (Harindra Dave – Aaj toe tamari yaad nathi. Ghazal in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઉમાશંકર જોશી – ગાણું અધૂરું

ગાણું અધૂરું મેલ મા,
‘લ્યા વાલમા,
ગાણું અધૂરું મેલ મા.

હૈયે આયેલું પાછું ઠેલ મા,
‘લ્યા વાલમા,
હોઠે આયેલું પાછું ઠેલ મા. ગાણું અધૂરું o

હૈયા સંગાથે ભૂંડા ખેલ મા,
લ્યા વાલમા,
ભોળા સંગાથે ભૂંડું ખેલ મા. ગાણું અધૂરું o

ઓરાં બોલાવી ધકેલ મા,
‘લ્યા વાલમા,
છાતીથી છેટાં ધકેલ મા. ગાણું અધૂરું o

છાતીથી છેટાં મેલ મા,
‘લ્યા વાલમા,
હૈયા સંગાથે ભૂંડા ખેલ મા.

અરધે અધૂરું મેલ મા,
‘લ્યા વાલમા,
હોઠે આયેલું પાછું ઠેલ મા.
ગાણું અધૂરું મેલ મા.

         – ઉમાશંકર જોશી (Umashankar Joshi. Gaan Aadhuru. Kavita in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર – એક ચોમાસું

એક ચોમાસું કે, તું તું-થી સભર;
એક ચોમાસું કે, હું મારા વગર.

એક ચોમાસું કે, ઉનાળાઉં હું;
એક ચોમાસું કે, તું છે તરબતર!
એક ચોમાસું કે, તું બસ પર્ણ-પર્ણ;
એક ચોમાસું કે, હું છું પાનખર.
એક ચોમાસું કે, તું અલકાપુરી,
એક ચોમાસે હું રામાદ્રિ ઉપર!

         – ‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર (‘Nirankush’ Karsandas Luhar – Ek Chomasu. Kavita, Shayari in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર – આણાં

આવી આવી વગડા વીંધી વેલ્ય જો !
ઘૂઘરીએ ઘમઘમતા આવ્યા ઘોડલા;
આજ ફળી અંતરની એકલ આશ જો,
મીઠલડી માવડીએ આણાં મોકલ્યાં.

મેં જાણ્યું જે ભૂલી મુજને માત જો,
બાપુને અંતરથી છૂટી બેટડી;
ભાભલડીના ઉરનો ભાળી ભાવ જો,
બંધવડે વિસારી એની બહેનડી.

શેરડીએ વીરાનો શીળો સાદ જો,
શીળા એને ઉર શોભે સંદેશડાં.
મીઠાં મીઠાં મહીયર કેરાં માન જો,
મહિયરનાં મારગડાં મનને મીઠડાં.

સાસુજી આપોને અમને શીખ જો,
ભાવભર્યા એ ભાંડરડાંને ભેટવાં.
જોશું જોશું વહાલેરી વનવાટ જો,
જોશું રે મહિયરનાં જૂનાં ઝાડવાં.

જોશું જોશું દાદાનો દરબાર જો,
કાળજડે રમતાં એ ગઢનાં કાંગરા.
મીઠો વરસે માવલડીનો મેહ જો,
નહાશું એના ઝરમર ઝરતાં નીરમાં.

સામો મળશે સાહેલીનો સાથ જો,
આંખલડીના આંસુ આદર આપતાં.
વાતલડીનો વધતો વેગ વિશાળ જો;
મીઠાં કૈક મનોરથ મનમાં મ્હાલતાં.

વસમી લાગે ભવની લાંબી વાટ જો,
મહીયરને મારગડે શીળી છાંયડી;
પળપળ પીવાં કૈંક જગતનાં ઝેર જો;
માડીનાં કરમાંય સજીવન સોગઠી.

          – દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકર (Damodar Khushaldas Botadkar – Aana. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઉમાશંકર જોશી – મારું જીવન એ જ સંદેશ

મારું જીવન એ જ મારી વાણી, બીજુ એ તો ઝાકળ પાણી,
મારા શબ્દો ભલે નાશ પામો, કાળ ઉદર માંહી વિરામો.
મારું જીવન o

મારા કૃત્ય બોલી રહે તો ય, જગે કેવળ સત્યનો જય !
મારો એ જ ટકો આચાર, જેમાં સત્યનો જયજયકાર !
મારું જીવન o

સત્ય ટકો, છો જાય આ દાસ, સત્ય એ જ હો છેલ્લો શ્વાસ,
એને રાખવાનું કોણ બાંધી, એને મળી રહેશે એના ગાંધી;
જન્મી પામવો મુક્ત સ્વદેશ, મારું જીવન એ જ સંદેશ.
મારું જીવન o

         – ઉમાશંકર જોશી (Umashankar Joshi. Maru jeevan aej sandesh. Kavita in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘અદલ’ અરદેશર ફ. ખબરદાર – ચાંદની રાત ને કેસરિયા તારા

‘અદલ’ અરદેશર ફ.ખબરદાર/ 'adal' Ardeshar f. khabardar

ચાંદની રાત ને કેસરિયા તારલા,
રાસે રમવા આવજો જી રે !
સરખી સમાણી સૌ સહિયર સાહેલીઓ
સાથે તેડી લાવજો જી રે !

આણી મેર ગંગા ને પેલી મેર જમના,
વચ્ચે વૃંદાવન ચોક છે જી રે;
ગોકુળ ને મથુરા ને વ્રજ ને વૈકુંઠ,
આવ્યાં ચૌદે લોક છે જી રે.

પગલે-પગલે ઝબૂકજો વીજળી,
ફૂલડાં ફૂટજો હાથમાં જી રે;
રાસે રમતાં ને ઘૂમરી ઘૂમતાં
તાળી પૂરજો સાથમાં જી રે !

નંદનવનથી મોંઘી છે ગુર્જરી
ગરબા ગરબી રાસથી જી રે;
ગુર્જરી કુંજ છે દેવોને દોહ્યલી
ગુર્જરી રાસના ઉલ્લાસથી જી રે !

સારા સંસારના તાપથી તારવા
સૂરના ફૂવારા ઉડાડજો જી રે;
કંઠે કલ્લોલતાં, હૈયાં હીંચોળતાં,
રસની પરબ કંઈ માંડજો જી રે !

આભે લખ્યા કંઈ અક્ષર ઉકેલતાં
હાથમાં આવ્યા તારલા જી રે:
રસની રસીલી સૌ સજનીઓ ! આવજો,
કંઠે ઝુલાવજો એ હારલા જી રે !

ચાંદની રાત ને કેસરિયા તારલા;
રૂમઝૂમ રૂમઝૂમ ખેલજો જી રે :
ઉરને આંગણ ધમકે ધમકતાં
અદલ આનંદે રેલજો જી રે !

          – ‘અદલ’ અરદેશર ફ.ખબરદાર (‘adal’ Ardeshar f. khabardar – Chandni raat ne kesariya tara. Kavita / Poems, Lok Sahitya in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર – આપણી વચ્ચે રહે છે

એક સંશય આપણી વચ્ચે રહે છે,
ભય વગર ભય આપણી વચ્ચે રહે છે.

તેજ જેવા તેજનો પર્યાય પોતે –
થઇ તમસમય આપણી વચ્ચે રહે છે.

ઉષ્ણ શ્વાસોથી ઊભય સંલગ્ન તેથી –
આર્દ્ર વિસ્મય આપણી વચ્ચે રહે છે.

ગીત બેઉ કંઠથી શેં એક ફૂટે ?
કોઇ ક્યાં લય આપણી વચ્ચે રહે છે !

જે વિજયને બાનમાં રાખી ઊભો છે,
એ પરાજય આપણી વચ્ચે રહે છે.

આથમી ચૂકેલ વચ્ચોવચ્ચતાનો,
કોઇ આશય આપણી વચ્ચે રહે છે.

આપણી વચ્ચે કશું હોતું નથી-નો
ભ્રમ અને ભય આપણી વચ્ચે રહે છે.

         – ‘નિરંકુશ’ કરસનદાસ લુહાર (‘Nirankush’ Karsandas Luhar – Apni vachae rahe chhe. Kavita, Shayari in Gujarati. Literature and art site)

Tags :

ઇન્દુલાલ ગાંધી – રાતને આરે

આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.
એક અવાચક રાતને આરે,
તારોડિયા જ્યારે
આવી આવીને આળોટતા હેઠા –
ત્યારે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

એ વગડાઉ ભૂમિ મનમોહન
જમણી કોર મહા નદી હાંફતી –
ડાબી કોરે હતું તુલસીનું વન;
ઘેઘૂર વડલાની વડવાઈએ
હીંચકતા કદીએ ન ધરાતાં;
પાવાનાં ગીત જ્યાં લાગતાં મીઠાં –
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

ઊંડી નદી તણી ઊંચેરી ભેખડ
કાંઠે ઊભી હતી બોરડી બેવડ:
વચ્ચે ખેતરવા મારગ ઉજ્જડ,
ખાતાં ધરાઈને બોર ખારેકડી
પાકેલ હીરકચાં, કોઈ રાતાં
પંખીઓએ કર્યા હોય જે એઠાં –
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

ટોળે ટોળાં ભમતાં હરણાંનાં,
ડોલન-નૃત્ય તરુ-તરણાંનાં,
ગીતલલિત નદી-ઝરણાંનાં;
હસી હસી વનનેય હસાવતાં
એવાં આવળનાં ફૂલને છોડી
કાગળના ફૂલ સૂંઘવા બેઠાં,
જાગવું ભૂલીને ઊંઘવા બેઠાં-
આજે અમે બધું ભૂલવા બેઠાં.

         – ઇન્દુલાલ ગાંધી(Indulal Gandhi – raat ne aarae. Poems in Gujarati. Literature and art site)

Tags :